Lezingen Mal 1, 14b – 2, 2b.8-10 · Ps 131 (130) · 1 Tess 2, 7b-9.13 · Mt 23, 1-12
De tegenpartij, daar hebben wij het moeilijk mee. Tegenstanders onderhouden een witzwart
beeld. Zij zien in de andere wat
zij zelf zijn of niet zouden moeten zijn.
\
In de Schrift kregen de Farizeeën deze rol toebedeeld. Matteüs heeft er toe bijgedragen hen in een slecht daglicht te stellen. Zijn 23° hoofdstuk is een van de minst geliefde hoofdstukken en het meest misbruikte. Het stelt de Farizeeër in een heel slecht daglicht. Hij heeft geen oog voor de goede kanten die er waren. Hij scheert ze alle over de zelfde kam. Een aantal Farizeeërs beoefenden zelfkritiek. Matteüs schijnt dit niet te weten.
Matteüs brengt een zwaar dossier tegen de Farizeeën. Een aanklacht met een zevenvoudig wee. In hoofdstuk 23 richt Jezus zich nu eens tot het volk, dan tot zijn leerlingen en dan weer tot de Farizeeërs. In gans zijn rede wijst hij naar Farizeeën en schriftgeleerden. Tevens zegt hij hoe zijn eigen volgelingen zich moeten gedragen.
Dit werpt een licht op de verhoudingen en het gedrag in de gemeente van Matteüs. Deze heeft de tekst meer gelezen om wat deze zegt over buitenstanders en minder om de boodschap naar haarzelf. Matteüs houdt van een broederlijke en zusterlijke kerk. Hij ziet in zijn gemeente mensen die graag met titulatuur uitpakken. Matteüs spreekt klare taal: “Jullie hebben maar één Meester.” We schuiven die taal gemakkelijk terzijde en groeten Herr Dokter, Monseigneur, Mijnheer de kanunnik, le Révérend Père et la Réverénde Mère supérieure. Een lange weg in de groei naar een arme en dienende kerk!
Dit hoofdstuk deed geen goed aan de verhoudingen tussen Joden en christenen.. Wij zijn nochtans kinderen van Abraham, mensen van eenzelfde stam, met een lange gemeenschappelijke geschiedenis.
De heftigheid in dit hoofdstuk is ongetwijfeld te verklaren door gebeurtenissen rond de jaren zeventig. De spanningen tussen synagoge en de mensen van de weg zijn al van vroeger. Er waren zware wonden geslagen. Saulus heeft, toen hij nog niet Paulus heette, christenen vervolgd.
In veel christelijke Europese landen is het woord Farizeeër synoniem van huichelarij en schijnheiligheid. Door de boekdrukkunst geraakten bijbelteksten vlugger verspreid. Zo kwam de term Farizeeër met zijn negatieve klank meer in voege. Ik maak alweer gebruik van bevindingen van U. Luz in zijn vierdelige commentaar op het evangelie van Matteüs. Hij schetst telkens de wordingsgeschiedenis van een tekst. Hij verklaart de tekst, laat opmerken hoe een tekst in de loop van de jaren werd verstaan en welke uitdagingen deze stelt voor het heden. Hij vermeldt een pittig detail, afkomstig uit een Noord-Duits eiland. De boeren wilden vermijden dat hun dominee zou ruiken dat zij rum dronken. Daarom lieten ze enkele brokjes suiker smelten in een tas, die niet vol was. Een scheut rum erin met daarop een dikke laag slagroom. Ze noemden die drank ‘Farizeeër’. Wanneer aan een kelner gevraagd werd naar de oorsprong van die naam, zei deze: “Dat hebben de Farizeeërs altijd gedronken.” Zo gaat de negatieve beeldvorming verder. De term ‘Farizeeër’ is bijna onbewust overgedragen op een gans volk. De schok van Auschwitz heeft de christenen bevraagd naar hun verantwoordelijkheid. “Wat christelijke antisemieten stoort is dat Christus zelf Jood is. Dit is voor hen een schandaal”, dit schreef Julien Green in 1948. Hij herhaalt dit in zijn dagboek van 19 februari 1997.
Kardinaal Barbarin (Lyon) en rabbi Bernheim (Parijs) hebben met elkaar lange gesprekken gevoerd. Deze zijn in 2007 uitgegeven. De rabbi zegt dat Joden en christenen drieëndertig jaar lang met Jezus samen kunnen optrekken. Dit omvat de ganse duur van zijn aards leven. De scheiding begint bij de 48 uren die volgen op de eerste Goede Vrijdag. Die waren zo beslissend voor de verdere verstandhouding of vijandschap. De twee dagen na Goede Vrijdag geven een gans ander statuut aan de Christus. Het christendom dankt zijn bestaan aan het verheven beeld dat de jonge Kerk van Jezus had. Zij zag in hem een gerechte, een licht van Israël, de Messias. De kerk heeft gedurende 18 eeuwen jaar drie dingen met Jezus gedaan. Ze heeft hem van zijn Joods karakter ontdaan, zij heeft hem gehelleniseerd, zij heeft door haar houding tegenover de Joden bijgedragen dat deze hem gingen verafschuwen.
Hoofdstuk 23 is voor Farizeeën en christenen een gewetensonderzoek. Beantwoorden onze daden aan onze woorden? Volgen wij Jezus, de deemoedige, wiens juk licht is? Wat onthouden wij uit een homilie van Johannes Chrysostomos over dienst en deemoed?
“Indien je in de gemeenschap een taak krijgt, wees niet hoogmoedig. Het is niet jouw verdienste, maar een gave van God. Beschouw het als eigendom van een ander en niet als een juweel van jezelf. Bekijk je als een arme. Heb je een gave ontvangen, blaas je niet op. Het voordeel komt niet van jezelf. De goedheid van de Heer mag geen reden zijn tot ondankbaarheid. Deel deze weldaden met jouw broeders en zusters.”