Lezingen Jes 5, 1-7 · Ps 80 (79) · Fil 4, 6-9 · Mt 21, 33-43
Een wijs woord las ik in het boek van Martin Buber “Chassidische vertellingen”. Rabbi Salomo van Karlin zei eens tegen iemand: “Ik heb geen sleutel die op jou past”. De man riep: “wring me dan open met een spijker!”
Ik heb geen sleutel die op jou past – is dat geen ervaring waarin velen zich zullen herkennen? Soms ervaar je dat je de sleutel, die toegang geeft tot de ander, kwijt bent geraakt. Misschien is de sleutel zelfs gebroken. Je bent elkaar dan voorgoed kwijt. Ik heb geen sleutel die op jou past. Soms is het slot verwrongen, omdat anderen met valse sleutels probeerden binnen te komen. En soms lukt ze dat ook. En horen we nog de kreet achter het slot: “als je de sleutel kwijt bent, wring me desnoods open met een roestige spijker!”
“De sleutel is gebroken, maar is er dan geen smid in het land die voor ons de sleutel maken kan?” Jezus heeft er geen twijfel over laten bestaan. Onder Adam en Eva is de sleutel van vertrouwen afgebroken,maar Hij is de smid die voor ons de sleutel weer heeft gemaakt. Het is de sleutel van de liefde. En als die niet past? Probeer het slot dan maar open te wringen met een roestige spijker! Waar is de sleutel van de liefde, waar de sleutel van Gods Koninkrijk en zijn Gerechtigheid?
Niet alleen in ons eigen leven zijn er sleutels gebroken, maar ook in de grote wereld. Deuren tussen landen, volkeren, godsdiensten en stammen lijken wel voorgoed dicht gesmeten. En hier en daar proberen idealisten deuren te openen, desnoods met een roestige spijker.
Temidden van de gebroken sleutels waar de wereld nu in de 21ste eeuw mee worstelt, zingt Jesaia “het Lied van de Wijngaard”. Hij heeft het waarschijnlijk gezongen op een wijnfeest. Honderden mensen om hem heen. Een beker wijn in de hand. Hij zingt: “Er is een man die zijn wijngaard omspit en wingerds plant. Hij werkt zich letterlijk kapot, heeft alles over voor de goede oogst. Maar als de tijd van oogsten daar is, is er alleen maar sprake van wildgroei. Geen druif laat zich zien!” De omstanders hebben te doen met de wijnbouwer. Maar dan haalt Jesaia plotseling fel uit: “Jullie hebben wel medelijden met die man. Maar jullie vergeten dat jullie zélf die wijngaard zijn! God is dag en nacht bezig om deze wereld bewoonbaar te maken. Hij laat de aarde vruchten voortbrengen. Hij heeft jullie tot heer over de schepping gemaakt en de sleutel daartoe aangereikt. Maar jullie hebben er één grote onvruchtbare bende van gemaakt. Het land verloedert. Jullie gedrag doet denken aan echtbreuk. God heeft deze wereld gemaakt tot zijn paradijs,tot zijn wijngaard. Maar de wereld is één woestijn geworden en levert alleen nog maar bocht op!”
Op dezelfde manier praat Jezus. Hij laat zijn tranen de vrije loop over de toekomst van Jeruzalem, van Amsterdam, van de wereld. Geen steen zal op de andere blijven liggen! De wereld als Gods eigen wijngaard zal zelfs de Zoon van de Wijnbouwer uitspuwen. De erfgenaam van God wordt om het leven gebracht. Maar hebben jullie niet door dat de verschoppeling van de wereld de hoeksteen is van een wereld die anders kan en anders mag? Temidden van de oude wijnstokken die alleen maar bocht voortbrengen, plant God zijn Ware Wijnstok, Jezus Christus. In het evangelie is Israël, is deze wereld, niet meer Gods paradijs, die lieflijke wijngaard. Pachtinners worden aan de lopende band geliquideerd. Op leven en dood bevechten mensen en zelfs hele volkeren elkaar om het bezit van de aarde. We willen eigen baas spelen en niets meer met God van doen hebben. Zelfs geestelijke leiders laten zich meeslepen in deze val. Zowel de profeet Jesaia als Jezus roepen hartstochtelijk uit: “Hebben jullie dan niet in de gaten dat jullie deze wereld - Gods eigen wijngaard - aan het verkwanselen zijn? De aarde buiten we uit en grenzeloos vervuilen we het milieu.
Profeten waarschuwen daar tegen - in alle tijden. Maar deze stemmen worden gesmoord door een wereld die steeds rijker wil worden - ten koste van alles. Tegen profeten roepen we: sla ze dood, vernietig ze! Aan het kruis met hen! Wat moet zo’n profeet temidden van tollenaars en hoeren? Heeft Hij de wijsheid van Gods wijngaard in pacht? Er moet in onze wereld orde zijn, ook al is het de wanorde van het onrecht! En we nemen het recht - Gods recht - maar al te vaak in eigen hand. Jesaia laat open of het vonnis inderdaad wordt voltrokken. Ook in het evangelie blijft dat een open vraag. Waar kiezen we voor? Het hangt van ons gedrag af of God tot ons zal zeggen: “Kom, mensen, het is sluitingstijd” of dat Hij zal ons de sleutel van de bloeiende wijngaard
- Zíjn wereld – opnieuw zal overhandigen. Maar er is één troost. Ons leven, de wereld, blijft Gods eigendom. God zal deze wereld nooit loslaten, ook al hebben we Jezus als steen des aanstoots niet aanvaard. God zal hem tot Hoeksteen maken, waarop Zijn huis zal worden gebouwd. God zelf zal ’t werk van Zijn Zoon voltooien. Zélf zal Hij zorg dragen voor deze wereld, zijn wijngaard. Niet de wijngaard is in gevaar, maar de erfgenaam, die zijn vruchten niet opbrengt.
Alleen een radicale keuze voor de sleutel van de liefde levert goede vruchten op. De Messiaanse symboliek van de wijnstok gebruikt Jezus ten volle in zijn gelijkenis over de wijngaard. Blijf verbonden met Mij, de ware wijnstok, en daarmee met de hemelse vader. Een schitterend beeld. Bij een wijnstok zijn de ranken niet te onderscheiden van de stam. Bij een boom kun je de takken afbreken. Bij een wijnstok loopt de stam in de ranken uit. Je weet niet waar de stam eindigt en de rank begint. Zo moeten wij verbonden blijven met de ware wijnstok, Jezus Christus. Alleen zó zullen wij vruchten voortbrengen die blijvend zijn. Tenslotte is de wijnstok het beeld van enorme vruchtbaarheid. Ik heb me laten vertellen dat een wijnstok wel 200 kilo druiven kan voortbrengen! Zo zullen wij in ons leven ook vruchtbaar zijn als we verbonden blijven met de ware wijnstok Jezus Christus. En daarmee hebben we sleutel van de verhalen van vandaag te pakken.
Ik heb geen sleutel die op jou past… daar moet ik aan denken als het geharrewar zie in mijzelf en om mij heen, dichtbij en in die grote wereld. Machteloos staan we soms tegenover elkaar. Waar zijn de mensen die met een spijker van goede wil bij elkaar weten binnen te dringen?
En hoe zit het met de sleutels bij u – hebt u hem al gevonden? Of hunkert u ook in uw “niet begrepen worden” naar hem of haar die u desnoods met een spijker wil open wringen? En de lezingen laten daar vandaag geen onduidelijkheid over bestaan. In Jezus verbonden als de ranken van een wijnstok zullen we leven van Gods liefde!