Klokkenluiders (2008)

Menigeen houdt op dit moment zijn hart vast in afwachting van de gevolgen van de financiële crisis van dit moment. Niet alleen een gevoel van machteloosheid, maar ook van ergernis komt naar boven. Ergernis om wetgevers en bestuurders die het hebben zien aankomen en niets hebben ondernomen. Ergernis om degenen die munt proberen te slaan uit de ellende. Ergernis om degenen die met onwezenlijke geldbedragen hebben weten weg te komen. Ergernis om degenen die beloond zijn voor hun wanbeleid. Er wordt al geroepen dat iedereen die van het systeem geprofiteerd heeft gestraft zou moeten worden.
Voorzichtig. . . !, want dat betreft iedereen die ooit rente heeft geïnd, die loon ontvangt of een uitkering. Bedenk wel waar dat geld vaak vandaan komt; we hebben met z’n allen boter op het hoofd.
De parabel in het evangelie van vandaag is bedoeld voor de machthebbers onder de Joden van 2000 jaar geleden en over hun hoofden heen gericht aan de hoofdverantwoordelijken in elke noodsituatie, tegen degenen die niet hebben gedaan wat ze hadden moeten doen en tegen degenen die dat zonder protest hebben aangezien. Klokkenluiders hadden moeten waarschuwen.
In het epistel richt de profeet zich zelfs tot iedereen die geld en bezit waardevoller vindt dan het beoefenen van rechtvaardigheid.
Dat vraagt om een privé onderzoek:
Als het eens gemakkelijk is om de regels bij een fusie in je eigen voordeel te veranderen, doe je dat toch. Als niemand het mengsel dat je verkoopt controleert, dan stop je er toch de goedkoopste rommel in, zelfs als het melk is. Als je in een bestuur zit dat gerechtigd is om zichzelf te bevoordelen, dan stap je toch niet op. Als de verzekering, de fiscus of de particulier een truc niet doorheeft, dan profiteer je daar toch van. Eerst geld ontvangen en dan eventueel enig verdienstelijk werk doen. Wie is er nog nooit voor de verleiding bezweken?
Met z’n allen vormen we een maatschappij, waarin je vaak niet kunt ontkomen aan een kwalijke beslissing. Wie bedrog op het spoor komt, moet kiezen tussen zwijgen en meelopen of het kwaad aan de kaak stellen en ontslagen worden, fluisterende mopperaar of klokkenluider.
Wij die geen macht hebben kunnen ons ergeren aan het systeem, maar wellicht ook bewondering opbrengen voor die enkelen die ten koste van hun eigen zekerheid, de fouten aan de kaak stellen. We weten wat er met klokkenluiders kan gebeuren. Ze worden aangevallen, de grond in geboord, verdacht gemaakt en menig maal regelrecht om zeep gebracht. Op een internetsite van de FNV staan meer dan dertig waarschuwingen, waar je allemaal aan moet denken wil je niet meteen afgemaakt worden. Klokkenluider zijn is vol risico’s. Maar zwijgen ook, want wie bedrog, onrecht of onheil heeft zien aankomen en heeft verzwegen, die zal terecht moeten staan voor het zich onttrekken aan de verantwoordelijkheid.
Wij zijn niet allemaal helden, niet allemaal klokkenluiders, maar we zullen na ons samenzijn hier nog eens goed moeten nadenken over de keuzes die we maken om zorgvuldig te kunnen afwegen wat ons te doen staat. Zij die hun moed overleefd hebben verdienen niet alleen een plaats in ons hart, maar ook overlevingsmogelijkheden als wij die te bieden hebben. Wij christenen hebben een gevaarlijk voorbeeld aan Jezus Christus, die zo’n klokkenluider was, die de risico’s kende en ze niet uit de weg is gegaan. Het heeft Hem zijn leven gekost. Opkomen voor recht en gerechtigheid, waarschuwen tegen bedrog kunnen wij nog een heel tijdje vol houden vóórdat er heldendom wordt gevraagd.