26e zondag door het jaar A (2008)

Als de ouders onrijpe druiven eten, krijgen de kinderen stroeve tanden. Dat is een oud joods gezegde. Dat is een negatieve equivalent van ons gezegde: de appel valt niet ver van de boom. Kinderen nemen heel veel karaktereigenschappen van hun ouders over, deels is dat aangeboren, het zit in de genen, zeggen we tegenwoordig, deels is het ook het gevolg van het feit dat kinderen na-apers zijn, dat zij bewust of onbewust heel veel trekjes van hun ouders overnemen. En als ouders vaak zure druiven of zure appels eten, d.w.z. als ze dingen doen die zuur, wrang, bitter zijn, dan werkt dat door in hun kinderen, en die ondervinden vaak de negatieve gevolgen ervan.
Als Jantje van acht op school zijn zin niet kreeg, dan rolde de ene vloek na de andere over zijn lippen, en dan kreeg hij straf voor onbehoorlijk gedrag. Maar thuis hoorde hij zijn vader ook regelmatig krachttermen gebruiken als iets niet naar zijn zin ging. En dan wordt een kind soms gestraft vanwege het gedrag van zijn ouders.
Zo’n 25 jaar geleden verscheen er een boek met de titel “Niet de schuld, wel de straf”. De schrijver was iemand wiens vader in de oorlog bij de NSB geweest was. Hij beschrijft hoe hij vlak na de oorlog op school daarop aangekeken werd, hoe hij ook door de leerkrachten vernederd werd omdat zijn vader fout was geweest. Hij zegt dan in dat boek: ik kon er toch niets aan doen dat mijn vader verkeerd zat. Maar de samenleving is soms heel hard en onbarmhartig in zijn oordeel.
Ouders en volwassenen hoeven natuurlijk niet volmaakt te zijn, maar ze hebben wel een voorbeeldfunctie naar de kinderen toe. Het belangrijkste is, denk ik, dat kinderen hun ouders en andere volwassenen kunnen vertrouwen.
Pietje bedelde al jaren bij zijn ouders om eens naar de Efteling te gaan en steeds beloofden zij dat dit binnenkort zou gaan gebeuren, maar in feite kwam er niets van, want ze hadden er geen tijd voor, tenminste dat dachten ze. Toen ze het weer een keer beloofden vlak voor zijn verjaardag geloofde Pietje er niets van dat ze het echt zouden doen. Op de morgen van zijn verjaardag pakte hij zijn fiets en ging er vandoor. En net die dag hadden zijn ouders wel tijd vrijgemaakt om een dagje naar de Efteling te gaan maar nu was tot hun grote schrik hun Pietje onvindbaar. Dat was heel zuur voor hen, maar wel een beetje hun eigen schuld.
Betrouwbaarheid is een heel belangrijke waarde in gezin en samenleving. Als je ja zegt, moet je ook doen wat je toezegt, anders groeit er een sfeer van wantrouwen en onverschilligheid. Als het wederzijdse vertrouwen beschadigd is, dan heeft dat absoluut heel negatieve gevolgen. Als kinderen hun ouders niet meer vertrouwen, of als ouders hun kinderen niet meer kunnen vertrouwen, want dat komt ook voor, dan krijg je heel verdrietige situaties en komt de verbondenheid van het gezin zwaar onder druk te staan.
Datzelfde zie je ook in de samenleving in het groot. In Amerika is de verkiezingsstrijd aan de gang tussen de presidentskandidaten. Ze beloven van alles, maar of ze het waar maken, waar kunnen maken is altijd weer een heel grote vraag, die vaak negatief uitvalt. Met het gevolg dat veel burgers weinig of geen vertrouwen meer hebben in dit politieke spel.
Over wederzijds vertrouwen gaat het ook over in het evangelie van vandaag. De ene zoon zegt wel dat hij gaat werken maar hij doet het niet. De andere zoon zegt eerst nee, maar later bedenkt hij zich en doet het wel. Het is duidelijk naar wie Jezus’ sympathie uitgaat. Met dit verhaaltje hekelt hij de brave joodse priesters en farizeeën die wel veel praten over Gods bedoelingen en geboden maar in feite vaak niet doen wat ze zeggen. Ja, zegt hij, dan heb ik liever te doen met zondaars die verkeerd handelden maar zich bekeren en wel gaan doen waar het om gaat.
Ook tegen ons zegt Jezus: het belangrijkste is wat je feitelijk doet. Als je zegt te geloven in zijn boodschap maar er niets mee doet in je leven, dan heeft je gelovig zijn weinig zin. Geloven is ja zeggen tegen de leefwijze en idealen van Jezus van Nazareth, is dus concreet de dingen doen die Hij ons heeft voorgeleefd, met name zorg en aandacht voor de medemens, en betrouwbaar zijn. Als je ja zegt, moet je ook doen wat je zegt.