25e zondag door het jaar A (2005)

Ik las deze week een interessant verhaaltje. Twee meisjes hadden allebei een konijn. De een was er dolgelukkig mee en de ander helemaal niet. Dat kan natuurlijk, zult u denken. Smaken verschillen. Maar het interessante zit in de reden waarom de een blij was met haar konijn en de ander niet. Het eerste meisje had een vriendinnetje dat alleen maar een goudvis had. Maar een goudvis kun je niet aaien en op schoot nemen. Daarom vond het meisje dat ze het met haar konijn veel beter getroffen had. Het tweede meisje had een vriendinnetje dat een pony had en daar ook regelmatig op mocht rijden. Maar op een konijn rondrijden is een beetje moeilijk en dus was zij heel jaloers op het vriendinnetje met haar pony.
Ik denk dat er nog talloze vergelijkbare voorbeelden te geven zijn. We doen, bewust of onbewust, heel veel aan vergelijkend warenonderzoek, waarbij niet de waarde als zodanig het criterium is maar wel wat je meer of minder hebt dan anderen of waar je recht op meent te hebben gezien je positie of je prestaties.
Het evangelie van vandaag zet dit denken op zijn kop. Iedereen krijgt een denarie, ongeacht de tijd dat hij gewerkt heeft. In die tijd was een denarie het loon waar een arbeider en zijn gezin een dag van konden leven. Jezus wil zijn toehoorder duidelijk maken dat God niet de prestaties en opbrengst meet maar wel wat een mens nodig heeft om zinvol te leven.
Met dit verhaaltje kun je natuurlijk niets bij CAO onderhandelingen. Het past op geen enkele manier in het zakelijke denken van werkgevers en werknemers. Dat was ook helemaal niet de bedoeling van Jezus. Hij wil wel duidelijk maken dat in de wereld van God andere regels gelden dan in onze maatschappij die beheerst wordt door het principe: voor wat hoort wat en loon naar werken. Zolang dat beperkt blijft tot arbeidsverhoudingen is dat prima maar we denken ook heel vaak in termen van verdienen, van recht hebben op, als het over andere menselijke verhoudingen gaat.
Het woord verdienen komt in alle toonaarden voor. Bij een uitvaart zei een familielid: als er een hemel is dan heeft hij die verdiend. Iemand die door ernstige ziekte werd overvallen zei: dit heb ik toch niet verdiend, ik heb altijd gezond geleefd, of ik heb altijd goed geleefd.. Vroeger werd “de hemel verdienen” gezien als een belangrijke opdracht. Door goede werken en het verkrijgen van aflaten meende men recht te krijgen op een plekje in de hemel.
Vroeger werd wel eens gediscussieerd over de vraag of het wel rechtvaardig was dat iemand die heel zijn leven de beest had uitgehangen en allerlei kwaad had gedaan maar zich op zijn sterfbed bekeerde in dezelfde hemel terecht kwam als iemand die altijd keurig volgens de regels geleefd had. Men vond dat toch eigenlijk niet eerlijk.
Maar, zo maakt Jezus ons duidelijk, God meet de mens niet naar zijn prestaties en opbrengst, Voor hem is de maatstaf: wat is goed voor deze mens. En dit betreft niet alleen het idee van de hemel verdienen, dat zal tegenwoordig ook niet meer zo’n grote rol spelen. Maar het betreft heel onze houding naar medemensen toe, naar waarden die ons leven zin en inhoud geven dat we niet altijd meer willen hebben dan anderen.
Vandaag is het begin van de vredesweek. Echte vrede zal alleen dan werkelijkheid worden, als we tevreden zijn met datgene wat genoeg is om van te leven: voldoende inkomen, voldoende huisvesting, voldoende aandacht en liefde. Veel onvrede in de wereld en in onszelf komt voort uit het feit dat we vaak meer willen dan we eigenlijk nodig hebben, dat we hetgeen we hebben vergelijken met wat anderen hebben en alleen tevreden zijn als dat van ons meer is dan dat van anderen.
Veel onvrede komt voort uit een ongelijke verdeling van de welvaart. De sterken willen altijd meer en de zwakken krijgen daarom steeds minder.
“Of ben je kwaad omdat ik goed ben,” zei de landeigenaar tegen de arbeiders van het eerste uur die protesteerden. Vrede in de wereld, vrede in onszelf zal er alleen komen als we leren goed te zijn en ieder een zinvol leven te gunnen en waar mogelijk ook daadwerkelijk te geven als we leren niet altijd te denken in termen van verdienen en recht hebben op.