Lezingen Ez 33, 7-9 · Ps 95 (94) · Rom 13, 8-10 · Mt 18, 15-20
Mens-zijn is samenleven met anderen, het is deelnemen aan een of meerdere gemeenschappen binnen de grote mensengemeenschap. Het heeft aangename kanten, maar ook stekelige.
Stekels
Een collega stuurde een beeldje van een stekelvarken met daarbij deze tekst; “Samen of alleen? Op een ochtend was het heel erg koud. Enkele stekelvarkens kwamen bij elkaar om te overleggen hoe te overleven. “Kunnen we niet beter dicht tegen elkaar aankruipen om ons zo te beschermen tegen de gure wind? vroeg het oudste dier.
Bij een eerste poging liep het al mis…. Door hun stekels deden ze elkaar zo’n pijn, dat ze beslisten elk een eigen weg te gaan.
Omdat de dieren stilaan doodvroren, zochten ze elkaar opnieuw op.
Nu moesten ze kiezen: sterven of de stekels van andere aanvaarden; Ze kozen ervoor om samen te blijven. Ze kregen het snel opnieuw warm en leerden om te gaan met de wonden die dat met zich medebrengt.
Zo wisten de stekelvarkens de ijzige koude te trotseren.”
Een gemeenschap rekent op de inbreng van elkeen. Elkeen heeft zijn waarde in het geheel. Thich Nhat Hanh, een geestverwant van Thomas Merton, nam op een avond een rijstkom in de hand en dacht daarbij aan alle draden die door deze kom lopen: aan de mensen die hem maakten, aan degenen van wie zij hun vakmanschap leerden. Denk aan de mensen die een rol speelden bij het leren om een kom zo te maken dat hij vele maaltijden zou meegaan. Denk aan zoveel anderen….
Vorming tot gemeenschap
Op weg naar Jeruzalem gaat Jezus verder met de vorming van zijn leerlingen. Mattheus brengt dit onderricht samen in wat de kerkrede wordt genoemd.
Jezus wenst van hen de ontvankelijkheid van een kind (Mt. 18,1-5) en dat zij zijn zorg delen om te redden wie verloren is en opzoeken wie verdwaalt (Mt. 18, 11-13). Jezus wenst dat de Kerk een bijzondere aandacht besteedt aan de kleinen (Mt. 18,14). Zij moet volgens Jezus een broederlijke en zusterlijke gemeenschap zijn die vergeving schenkt en verzoening nastreeft. (Mt. 18,15-35).
Terechtwijzen
Waar mensen zijn wordt er ‘gemenst’, dit wil zeggen daar wordt gesukkeld, daar zijn spanningen en loopt het soms verkeerd. Zoveel wijst er elke dag op dat wij niet in de beste van de werelden leven. Gewild en ongewild doen mensen elkaar pijn. Er is oorlog en onrecht. Er is onkruid tussen de tarwe. Jezus had daarover een gelijkenis (Mt. 13,24-43), waarin hij sprak over geduld, over de kinderen van het licht en de kinderen van het kwaad. Ook binnen de gemeenschap, die Jezus sticht was er onkruid. Wij mogen het kwade niet goedkeuren. En zo wij wie zondigt moeten terechtwijzen, dan mogen wij toch de keren niet vergeten dat wij zelf te kort schieten. Minder dan vroeger kloppen wij op onze borst en belijden we dat wij gezondigd hebben in woord en gedachte, in doen en laten.
Wanneer wij iemand uit onze gemeenschap moeten terechtwijzen, zal dit volgens Jezus op een delicate, tactvolle wijze gebeuren, niet meteen alles zomaar op internet en sociale media brengen, maar eerst een ernstig gesprek onder vier ogen. Mochten kranten zich houden aan de raad van de vrome godsdienstleraar die zei dat alleen de weldoende waarheid mocht gezegd, de editie zou vele dunner zijn, maar minder lezers hebben.
Zonder haat
In het boek Leviticus stond al de raad om niet haatdragend te zijn. “Als je iemand iets te verwijten hebt, roep hem dan ter verantwoording en laad niet omwille van een ander schuld op je door je wreken of wrok te blijven koesteren. Heb je naaste lief als jezelf. Ik ben de HEER” (Lev. 19, 17-18). Vooraleer een mail met haat en bagger te versturen is het best om dit Bijbelwoord indachtig te zijn.
Mattheus geeft aan hoe wij op een tactvolle wijze onze broeder en zuster zullen terechtwijzen, wanneer deze kwaad hebben gedaan. Eerst onder vier ogen. Nadien zo nodig in aanwezigheid van een of twee personen erbij. Zo dit niet lukt, dan wordt het voorgelegd aan gans de gemeenschap. Het is ingegeven door de zorg om de broeder en de zuster te behouden, wanneer deze hun fouten bekennen en zich bekeren.
Deze manier van omgaan met de fout en de zonde van een broeder of zuster is geen doofpotoperatie. Het onrecht moet, waar het nog kan, hersteld worden. Wij zullen de medemens daarop attent maken en ervoor zorgen dat hij of zij zich betert. Wij moeten luisteren naar de pijnkreet van de slachtoffers.
Wij hebben wat moeite met de uitspraak dat wij hen die niet luisteren en zich niet willen bekeren, dan maar moeten beschouwen als een heiden of tollenaar. Jezus heeft toch vaak getoond dat hij het contact met tollenaars niet schuwde en dat hij niet gekomen was om rechtvaardigen te roepen, maar zondaars (Mt. 9, 12 -13).
Iemand straffen en uit de gemeenschap uitsluiten mag niet het allerlaatste zijn. Straffen is bedoeld als een laatste poging om een dwalende broeder en zuster wakker te schudden. “Strafen ist nicht das Letzte, was die Kirche zu tun hat; dem irrenden, ausgeschlossenen Bruder gegenüber weiss sich die Gemeinde auch und gerade dann zum Gebet verpflichtet, wenn sie nicht anderes mehr für ihn tun kann“ (Der Grosse Wochentags-Schott, teil 2, p.645). Wij blijven voor hen bidden.
Je broer en zuster redden
Er is doorheen de geschiedenis heel wat pijn veroorzaakt door te vlug de anderen te verketteren of door over hen de banvloek uit te spreken, en ze naar de brandstapel te leiden (heksenverbranding), Er zijn heel wat banvloeken heen en weer geslingerd in de lange periode van het Grote schisma tussen Rome en Constantinopel, tussen de Westerse Latijnse kerk en de Grieks Orthodoxe kerken. Banvloeken die pas tijdens het tweede Vaticaans concilie zijn opgeheven
Jan Hus (1369-1415) uit Bohemen is een voorloper van de Reformatie, waar Maarten Luther een hoofdrol had, Jan Hus werd veroordeeld tijdens het concilie van Konstanz en stierf er op de brandstapel.
Maarten Luther (1483-1546) verbrandde de bul, waarin paus Leo X de leer van Luther veroordeelde en hem waarschuwde voor de kerkelijke ban. De excommunicatie gebeurde in 1521.
De oecumenische beweging stimuleert ons om de broederlijke en zusterlijke banden tussen alle gedoopten in Christus te versterken. Ondertussen merken we hoe in verschillende kerken groepen tegenover elkaar staan.
Paus Franciscus benoemde bisschop Victor Manuel Fernández uit Argentinië tot prefect van de congregatie van de Geloofsleer. In een brief dringt de paus bij hem aan om het geloof te helpen promoten in plaats van ketterijen te veroordelen. ”Het dicasterie waarover u de leiding zult hebben, gebruikte in vroegere tijden immorele methoden. Het waren tijden waarin het, in plaats van theologische kennis te bevorderen, mogelijke leerstellige fouten vervolgde.”
Wij moeten ons voor ogen blijven houden dat het evangelie een blijde boodschap is. In het evangelie van Johannes zegt Jezus: “God heeft zijn Zoon niet naar de wereld gezonden om de wereld te oordelen, maar opdat de wereld door Hem zou worden gered” (Joh. 3,17).
Twee of drie
De correctio fraterna, de broederlijke en zusterlijke vermaning is bedoeld tot opbouw van de gemeenschap. Vandaar dat ze opgenomen is in meerdere kloosterconstituties.
“Het leven in de communiteit wordt in liefde opgebouwd. Wij streven ernaar dit in waarheid, hartelijkheid en eenvoud te verwezenlijken. Alleen dan kan de gemeenschap vreugde in zich dragen en in staat zijn ze naar buiten uit te stralen” (Constituties van de Zusters van Liefde van Jezus en Maria, Ib. 74).
“Wij ontvangen elkaar in geloof en eerbiedigen daarin elkaars eigenheid. Wij zullen steeds opnieuw bereid zijn onze eigen tekorten te erkennen en mekaar verzoenend tegemoet te treden” (Ib. 75).
“De communiteit voorziet ook bijzondere momenten van ontmoeting, uitwisseling en verzoening. Ze bevordert het onbevangen delen, dienst bewijzen en goedmaken” (Ib, 81).
Jezus heeft oog voor de allerkleinste gemeenschap, waar we maar met twee of drie samen zijt, eensgezind en verenigd in zijn Naam. Daar is Hij ons midden. Een krachtige belofte in een tijd waar we ons soms te veel bekommeren over aantallen.
In elke tijd geldt de oproep van de apostel Paulus tot de christenen in Rome en waar ook ter wereld: “Bemin de naaste als uzelf. De liefde berokkent de naaste geen enkel kwaad. Liefde vervult de gehele wet” (Rom. 13,10).