ONDER VIER OGEN
Hij had de tranen in zijn ogen. Een oude man was na een leven hard werken, in een kliniek terecht gekomen. Hij zat op de gang. “Die verpleegster daar, die was het.” Hij had verteld dat hij het niet langer had kunnen aanhoren, die mensen die hulp vroegen, n verpleegsters belden en hoe ze moesten wachten. En tenslotte had hij zelf maar een vrouw geholpen. Toen had die zuster, zijn blik werd nog nerveus, hem een standje gegeven. “Meneer, dat mag u niet doen. Patiënten helpen, daar zijn wij voor.” Ze had hem in het openbaar, met anderen erbij, een uitbrander gegeven. “Dat hem ik vroeger nooit gedaan. Als ik kritiek had op een ondergeschikte dan nam ik hem apart onder vier ogen.” Een evangelische man. Matheus zegt het. Een terechtwijzing geef je eerst onder vier ogen. Het is duidelijk dat Matheus bezig is de jonge kerk te organiseren en een rechtsorde te geven. Wie een misstap begaat moet je aanspreken, anders maak je je zelf schuldig aan die overtreding. .
WAAROM PRIVACY
De zonnebloem wil ons onder vier ogen spreken. Ze roept ons op voor een gewetensonderzoek. De vraag op Nationale Ziekendag is: hebben we genoeg respect voor de privacy van zieken. Wat is privacy?
Toen ik leraar was kwam er eens een nieuwe leerlinge uit Suriname. Ik herinner me dat zij in een van de flats hier in de buurt was komen wonen. Het leek me nogal een overgang dus vroeg ik: “Wat vind je het grootste verschil in wonen tussen Suriname en de Heerlerbaan?”. Daar hoefde ze niet lang over te denken. Het is zo stil in de flat, het is net of je alleen op de wereld bent. In Suriname kon je precies horen waar je buren mee bezig waren, waar ze over spraken en wat ze aten. Ze moest wennen aan zoveel privacy op de flat! De behoeft om een eigen ruimte te hebben is niet bij alle mensen even groot. Maar in onze cultuur wordt ze steeds groter. In de moderne tijd kan een mens namelijk maar voor een deel zichzelf zijn. Meestal speelt hij rollen. De rol van klant die wantrouwend de producten weegt, of die van verkoper, die vriendelijkheid en geduld voorwendt. De rol van fietser die zich niet van het pad laat rijden of van automobilist die haast heeft. De rol van vriendelijke buurman, van wijze oma, of welke ook. Maar steeds wisselende omstandigheden schrijven ons steeds ander gedrag voor waarbij ons eigen zelf in het gedrang komt. Daarom zoeken we een ruimte om af en toe gewoon onszelf te zijn, zonder wat dan ook hoog te moeten houden. We ervaren dat als een levensbehoefte.\
MUREN WORDEN GORDIJNEN
Die privacy komt in het gedrang als je ziek wordt. Dan worden muren gordijnen. Mensen komen binnen en zeggen “Sorry hoor”. Bezoekers bestuderen nieuwsgierig je hartslag op monitoren die je zelf niet kunt zien. “U hoeft zich niet te schamen”, zeggen ze. Ze komen op je bed zitten. Ze graaien in het laatje van je nachtkastje: “Ik help u wel even hoor.” “Zij krijgt straks de uitslag!” roepen bezoekers over en weer en je ziet gefronste wenkbrauwen. In het zitje op de gang van het verzorgingshuis zit altijd iemand. “Die houdt precies bij waar ik op bezoek ga”, klaagt een mevrouw. “Het ergste vind ik het weekend, zucht een doodzieke man, dan komt er telkens iemand anders mij wassen.” Hij was nog opgegroeid in een tijd waarin het zonde was om langer dan strikt nodig in een spiegel te kijken. Weinigen had hij aan zijn eigen lichaam toegelaten.
Verplegenden zouden natuurlijk maar wat graag anders willen, maar het beleid dwingt hen om steeds meer in steeds minder tijd te doen. Het beleid dwingt klinieken om een aantal patiënten bij elkaar op een kamer te leggen.
Maar dat is niet het thema waarvoor de Zonnebloem dit jaar aandacht vraag. Het gaat vandaag over de vrijwilligers. Over ons. Hebben gewone ziekenbezoekers altijd in de gaten hoezeer de zieke recht en behoefte heeft aan een eigen intieme ruimte. Stel eens wat vaker de vraag: “Stoor ik?” Vraag wat gevoeliger: “Ik kan best straks terugkomen.”
Het onderwerp van deze ziekendag heeft alles te maken met de grondhouding van respect. Hoeveel respect voel ik voor een zieke. Hoeveel ruimte gun ik die ander? Hoe verduur ik haar stilte, hoe versta ik zijn zwijgen, hoe respecteer ik haar verhaal. Kan ik voor me houden wat zij niet wil dat ik verder vertel. Kan ik met hoogachting spreken over wat ik er ervaren heb. Een zieke mens is een tempel van God. Als ik daar binnentreedt is het een gepaste vraag: “Stoor ik?”
Ziekenbezoek heeft niet de grondhouding: “Ben blij dat ik kom” maar: “Fijn dat je me toelaat”.\
HOELANG DUURT EEN UUR
*Beste kinderen,
hoelang duurt een uur? Gekke vraag. Een uur duurt een uur toch! Jawel, maar sommige uren duren langer dan andere uren. Een uur spelen duurt veel korter dan een uur rekenles. Een uur wachten duurt veel langer dan een uur verjaardag-vieren. Dat is het gekke van de tijd. Een week ziek zijn duurt veel langer dan een week gezond zijn. Laatst was Dominique ziek. Ze was gevallen en haar elleboog was gebroken. Ze ging naar het ziekenhuis. Peter zat met Dominique in het koor en Peter zou namens alle leden aan Dominique een kaart brengen met alle namen erop. “Dat zal ik wel even doen”, had Peter gezegd, maar ineens zag hij Dominique alweer in de straat lopen. “Ben je weer thuis?” riep hij. “Ik wou je nog in het ziekenhuis opzoeken. Dat is snel gegaan.” Maar Dominique zei: “Helemaal niet. Ik heb een week in het ziekenhuis gelegen en ben alweer drie dagen tuis. Die tien dagen waren voor Peter zo voorbij, maar voor Dominique was het een eeuwigheid. Dus als er iemand ziek is: wacht niet te lang met op bezoek gaan! *