Met Jezus onze grenzen verleggen (2008)

Het evangelie kent, althans in mijn beleving, doorlopend één hoofdpersoon: Jezus. Hij is de held in het verhaal, en de anderen zijn figuranten, of vervullen bijrollen die onze aandacht des te meer richten op de hoofdrol van Jezus. In die rol van aangever zijn zij zijn leerling, (on)gelovig, zondaar, zieke, bangerik, twijfelaar, en zo maken zij het ons gemakkelijk om ons in hen te verplaatsen, en via hen beter te gaan begrijpen wie Jezus voor hen was en voor ons zou kunnen zijn.

Vandaag is voor mij in het evangelie niet Jezus de hoofdpersoon, maar die Kananese vrouw. Wat een geweldig mens is dat, en wat heb ik een diep respect voor haar.

Het lijkt wel alsof ze voor Jezus kruipt, en misschien doet ze dat ook wel, maar ze kent precies haar eigen grenzen, en is bereid daar overheen te gaan. Omwille van haar zieke dochter is ze bereid zich de beledigingen van die Joodse man te laten welgevallen. Ze accepteert dat hij haar met een hond vergelijkt, ze gaat er ook niet tegenin, maar gaat zelfs mee in de vergelijking en probeert daarin te krijgen wat zij voor haar dochter nodig heeft. Zou ze zo weinig zelfvertrouwen hebben dat ze zichzelf als een hond beschouwde, dat ze niets meer waard is dan de kruimels die de hoge Joodse heren van hun tafel laten vallen? Nee, zo ver gaat ze uit liefde voor haar dochter, zo sterk is haar moederliefde dat ze omwille van haar dochter bereid is dit te accepteren. Zo sterk is deze vrouw.

Het doet me denken aan Paulus VI die voor het eerst in eeuwen als paus de patriarch van de orthodoxe kerk in het Vaticaan zou ontvangen. Vooraf waren er allerlei adviseurs die tips hadden over de opstelling van de stoelen zodat op subtiele wijze zou blijken dat de paus toch net een trapje hoger stond dan de patriarch. Op het moment van de ontmoeting kwam de paus van zijn zetel, ging naar de patriarch, boog voor hem, kuste zijn voeten en zei: “Ik wil geen macht, ik wil vriendschap.”

Natuurlijk kun je zeggen: Jezus doet maar net alsof om haar reactie uit te lokken, om haar geloof (en vertrouwen) te wekken. Dat zou misschien in het beeld van het Johannesevangelie passen, waar Jezus de goddelijke held is die alles van tevoren weet, en alles alleen nog maar hoeft uit te voeren om zo te komen tot de verheerlijking van hemzelf en zijn hemelse Vader. Hier in het Matteüsevangelie lijkt het mij eerlijker om te durven constateren dat Jezus oprecht verbaasd en onder de indruk is van deze vrouw: “Groot is uw vertrouwen.” Als wij daardoor ons beeld van Jezus moeten bijstellen, erkennen dat hij hier vooral een mens is die in de loop van zijn leven en zijn roeping mag groeien, het zij zo. Laten we de verschillende beelden van Jezus niet wegpoetsen, maar blij zijn dat we vier evangeliën hebben en dit als verrijking beleven.

Overigens zouden we door de indrukwekkende ontmoeting van Jezus met deze prachtige vrouw haast vergeten wát zij hem leert, namelijk dat Gods heil en Jezus’ zending zich niet alleen tot de Joden beperken, maar dat ook de andere volken hierin mogen delen.

Dat is ook de boodschap van Jesaja van ruim zeven eeuwen voor Jezus, die ondanks dat Jesaja als een van de grote profeten werd gezien, kennelijk toch geen gemeengoed was geworden. Het was kennelijk een inzicht dat bij sommigen was doorgedrongen, en slechts met horten en stoten geaccepteerd werd. Jesaja zegt hier dat voor God niet de nationaliteit beslissend is, niet de bloedband, niet of iemand besneden is, of zich aan de rituele handwassing houdt, maar vooral recht en gerechtigheid, het onderhouden van de sabbat en een ander geen kwaad doen.

Twee weken geleden lazen wij over de broodvermenigvuldiging. Toen werd het volk van Israël, vijfduizend in getal, gevoed met vijf broden. Net als twaalf is ook vijf een getal dat verwijst naar Israël, denk maar aan de vijf boeken van Mozes en de vijf boeken van de Psalmen. Twee weken geleden heb ik u gezegd dat er nog een tweede broodvermenigvuldiging is, en heb u toen beloofd hier op terug te komen. Dat tweede verhaal volgt namelijk meteen op de ontmoeting van Jezus met de Kananese vrouw, maar is in ons zondagse lezingenrooster weggelaten, kennelijk omdat men dacht: dat hebben we al gehad, maar volgens mij is dit verhaal werkelijk - en zelfs letterlijk - een aanvulling op het vorige.
Ik vertelde u toen dat er in de tempel op de sabbat altijd twaalf toonbroden werden neergelegd, die de twaalf stammen van Israël vertegenwoordigden. In het eerste verhaal over de broodvermenigvuldiging hoorden we over de vijf broden, in het tweede verhaal, dat volgt onmiddellijk op het evangelie van vandaag, wordt ons verteld van (de overige) zeven broden. Zeven is het getal van de volkeren die Israël omringen: “de Hethieten, Girgasieten, Amorieten, Kanaänieten, Perizzieten, Chiwwieten en Jebusieten, zeven volken, talrijker en sterker dan uzelf” staat in het boek Deuteronomium (7,1). Die zeven broden blijken nu voldoende en dan blijven er nog zeven manden over, en er zijn vierduizend aanwezigen, misschien een verwijzing naar de vier windstreken waar alle volkeren vandaan komen.
Kortom, de profeet Jesaja en deze verhalen leren ons dat zonder enige twijfel het volk van Israël op de eerste plaats komt, maar dat ook de overige volkeren daarin mogen delen. Daarover gaat het in de combinatie van de beide verhalen van de broodvermenigvuldiging en in de discussie met de Kananese vrouw over de messiaanse overvloed, Gods liefde die zo groot is dat niet alleen Israël maar alle volkeren er in mogen delen. “Heel de aarde jubelt en juicht voor de Heer, alleluia, alleluia.” (Psalm 67) Wij mogen juichen voor de Heer, de God van Israël, Hij wiens Naam zegt: Ik ben met jullie.

De Kananese accepteert als niet-Joodse dat het heil uit de Joden komt, en leert ons een prachtig gebed, dat heel Joods is waar Jezus met een messiaanse titel wordt aangesproken als zoon van David: “Heb medelijden met mij, Heer, zoon van David.” Als niet-Joden mag dit ons vandaag met de Kananese vrouw tot grote vreugde stemmen, en tegelijkertijd ook enige bescheidenheid bijbrengen.