Lezingen 1 Kon 3, 5.7-12 · Ps 119 (118) · Rom 8, 28-30 · Mt 13, 44-52
Jezus bewijst met zijn parabeltjes dat hij kan vertellen. Hij staat daarmee in de rij van begaafde taalvaardige personen zoals Jesaja, Jeremia, Paulus, Mohammed. Joachim Gnilka schreef een boek over de Bijbel en de Koran, over wat daarin verbindt en over wat ons daarin verdeelt. Beide boeken zijn in de wereld van het Oosten ontstaan. Dat is te merken aan de taal en de beelden. Mohammed ontleent meer aan het Oude Testament dan aan het Nieuwe. Hij heeft minstens één soera waarin hij een beeld van Jezus overneemt, dit namelijk over het graan dat groeit (48, 29)."Wiemet Mohammed zijn, worden gekenschetst als zaad dat zijn loten laat ontspruiten en dan sterker laat worden. Dan worden zij dikker en staan stevig op hun stengels zodat zij de zaaiers bevallen."
Jezus heeft in zijn derde toespraak beelden gehaald uit de akkerbouw, de keuken, de visserij en de handel. Van zijn zeven parabeltjes hebben we er nog drie te goed. Twee hiervan gaan over een zoektocht naar een schat en naar een kostbare parel. De schat, wat hebben we er voor over? De man die wist van de verborgen schat op het veld, nam een geweldig risico. Hij verkocht alles om die akker te kopen. Wat wanneer in die periode een andere de schat zou ontdekt hebben en hem eventueel geroofd of een hogere prijs zou geboden hebben voor de akker? Tweemaal zegt Matteüs hoeveel we moeten over hebben voor die schat en die parel. Alles verkopen voor die ene.
Wat is de kostbare parel? Hij kan in onszelf steken. Om hem tot waarde te brengen neem je risico’s, jij laat bepaalde richtingen staan. Voor het tijdschrift van Ziekenzorg - het heette vroeger Onder ons - was ik eens op interview bij Willem Vermandere, een oud student van het Hoger Diocesaan Godsdienstinstituut in Gent. Hij had het over de kostbare in jezelf, waarvoor je veel prijs geeft. Hij dacht aan zijn roeping als kunstenaar, als zanger als beeldhouwer. Je hoort Willem nu en dan het volgende zeggen: “De man van Nazareth, zoals hij tot ons komt na 20 eeuwen, blijft me fascineren. Wat hij allemaal verteld heeft, die parabels en inzichten. Hoe een mens moet leven, dat hij zijn talenten moet ontplooien, dat hij moet in staat zijn om de kostbare parel te vinden, het rijk der hemelen. Dat die naar huis moet gaan en alles moet verkopen om die parel te verwerven. Zalig worden is in je leven alle ballast uit schakelen om te doen wat je moet doen; ontdekken wie je bent, waarom je op de wereld rondloopt. Elke mens moet die parel vinden. Dat is fenomenaal wat de man 2000 jaar geleden allemaal verteld heeft, al die wijze dingen.”
Matteüs die de parabels van Jezus weergeeft zou Matteüs niet zijn, mocht hij niet de aandacht vestigen op de beslissende ontmoeting met de Heer, de rechter. Dit doet hij in het verhaal van het visnet. Het gelijkt op dat verhaal van de oogst en de uiteindelijke schifting van het koren en het onkruid. Voor de Joodse vissers waren niet alle vissen goed
Jezus vraagt zijn leerlingen of ze het allemaal verstaan. Ze zijn nogal vlug met hun positief antwoord. Hoe verstaan wij wat Jezus heeft gezegd? Doordat wij zijn woorden al zo dikwijls gehoord hebben, doen we weinig moeite ze echt te beluisteren. Als we ze verstaan hoe gaan we ermee om? Welke risico’s durven wij aan?
Volgens Matteüs is Jezus een schitterend voorbeeld van hoe om te gaan met oud en nieuw. Hij is trouw aan wat Mozes en profeten leerden. Toch legt Jezus gans nieuwe accenten. Hij biedt immers zichzelf aan, in wie het Rijk Gods aanwezig komt.
Matteüs heeft in zijn evangelie voortdurend oor en oog voor wat in de Joodse bijbel is gezegd. Hij kent deze door en door. Hij brengt het in verband met Jezus. Jezus vervult wat in het Oude Testament eerder is gezegd en werd verwacht. Een christelijke schriftgeleerde weet om te gaan met het Oude en het Nieuwe Testament. De evangelist beschouwt wellicht zichzelf als de schriftgeleerde die oud en nieuw samenvoegt. Dit menen althans een aantal exegeten. “Het is de opdracht voor de predikant om in het oude het nieuwe te ontdekken en het nieuwe met het vertrouwde te verbinden” (U. Luz, 2, p. 366).
Hoe lukken wij er nu in om oud en nieuw te verbinden? Niet enkel zweren bij het oude. Daar leven aan geven. Niet enkel het nieuwe zien en tradities vergeten en ze helemaal afwijzen. Wij hebben ons zelf niet altijd een goede dienst bewezen door oud en nieuw tegenover elkaar te stellen. “Echte vernieuwing kan slechts komen uit de traditie, niet door haar te verwerpen.” (Jos Vranckx, Klapstoel, Kerk en Leven, 13 febr. 2008). Vernieuwing gebeurt met mensen van nu. Daaraan werkt de catechese voor volwassenen.
Wat is nieuw? Gilles Bernheim, een Franse rabbijn, zegt in een gesprek met kardinaal Barbarin (Lyon) dat in openbaringsgodsdiensten de godsdienstige waarheid nooit een nieuwigheid kan zijn. Tegelijkertijd zegt hij dat het verkeerd is zo we haar niet als nieuw ontvangen en horen.