Lezingen Jes 55, 10-11 · Ps 65 (64) · Rom 8, 18-23 · Mt 13, 1-23
Jezus stapt in een boot op het meer. Vandaar spreekt hij de menigte toe. Daarmee schept hij afstand. Hij vertelt van op het schip over een zaaier.
Ik luister mee en mijn gedachten dwalen af. Nog zelden zie ik een zaaier met brede gevaren zaaien, zo wijd als de winden waaien (Z.J. 596). Het gebeurt mechanisch, zowel zaaien als wieden, maaien en oogsten. Wanneer alles met beton zal zijn overgoten en volgebouwd, zullen we geen akkers meer zien en geen tuinen. We zullen nog minder verstaan van de weg van het zaad. Hoe lang is het geleden dat ik als een kind aan papa’s hand door de velden ging, een aar in de hand nam en de korreltjes graan telde!
Was de zaaier van Jezus een goede zaaier? Had hij niet meer aandacht moeten besteden aan de kwaliteit van de grond en de plaats waar hij het zaad uitstrooide. Hoe wordt de grond beploegd? Hoe was zijn kennis van de bodemgesteldheid? Waarom zaad strooien op harde grond? Hoe liepen de veldwegen toen? Een nota in de GR-gids Vlaanderenroute Oost GR 128: vermeldt dat het in Haspengouw gebruikelijk is niet verharde wegen gewoon mee om te ploegen en daarna weer uit te lopen.
Het zaad op goede grond brengt in het verhaal van Jezus honderdvoudig, zestigvoudig, dertigvoudig vrucht voort. Dit alles zonder genetische manipulatie op een akker buiten een ruilverkaveling gelegen. Een behoorlijk resultaat. Goed nieuws voor de landbouwer nu de prijzen stijgen.
Ik ben verstrooid in mijn gedachten. Ik dwaal af en ben ver weg van het meer van Galilea. Jezus roept mij terug. Hij geeft me een tweede kans. Ik mag bij zijn leerlingen neerzitten wanneer hij hun vragen beantwoordt. Zij vroegen hem waarom hij in gelijkenissen sprak. Zij hadden minstens begrepen dat Jezus iets meer wou dan zomaar vertellen over een zaaier. Zij krijgen de uitleg die de menigte niet hoort. Wat is de reden dat de menigte dit niet mag horen? Wat hebben die mensen misdaan? Matteüs geeft een verklaring, die hij maar kon geven als het ganse leven van Jezus voorbij is. Het levenseinde van Jezus maakt duidelijk dat een aantal mensen niet hebben willen luisteren. De gemeente van Matteüs is uit de synagoge gestoten. Dit was voor haar een teken van de verharding tegenover de boodschap. Iets kan zo klaar zijn, dat het verblindt. “De klaarste openbaring kan op de grootste verblinding stoten” (J. Gnilka, Bibel und Koran, p. 67)
Jezus vertelt een tweede keer zijn verhaal, met commentaar erbij. Hij spreekt over een viervoudige akker. Een verhard deel, een deel met rotsen, een stuk met distels en bramen, een stuk heel goede grond. Ik kan hem volgen als hij redenen aangeeft waarom het zaad geen resultaat heeft. Zo gaat het telkens als woorden ons bereiken. Wanneer vangen we zo op? Hoe lang werken ze na? Wat is vereist omdat zij ons leven veranderen?
Wij kennen momenten van groot enthousiasme, maar van korte duur; wij hebben zoveel rondom de oren, zoveel zorgen en beslommeringen. Wij smaken in ieder geval de momenten waarop wij resultaat merken van wat wij hebben opgenomen en verwerkt. De gemeente van Matteüs was heel verscheiden: ijverige missionarissen, enthousiaste nieuwelingen, mensen die het allemaal al eens hebben gezien, anderen met een open ontvankelijk hart. In onze hedendaagse gemeenschappen hebben bepaalde mensen afgehaakt en zijn geleidelijk weggegaan; anderen blijven trouw aan wat hen altijd heeft bezield, ja er zijn enkele die herbeginnen.
Volgens Jezus vereist het horen van zijn woord de inzet om vruchten te geven. Matteüs denkt voortdurend aan die eis. Naar Jezus luisteren is goede vruchten voortbrengen. Verstaan, daarvoor hebt je jouw hoofd en je verstand nodig. Verstaan vereist verder het gebruik van handen en voeten. Verstaan is bij Matteus een kwestie van doen. Horen, verstaan en doen vormen bij hem in het jodendom één geheel. “Het verstaan van het Woord over het Rijk lukt enkel bij wie dit Woord met gehoorzaamheid en met de praxis verbindt” (U. Luz, Matteuskommentaar, II, 318).
“Het zaad dat in goede grond is gezaaid, dat zijn zij die het woord horen en begrijpen. Zij dragen dan ook rijkelijk vrucht, deels honderdvoudig, deels zestigvoudig, deels dertigvoudig.” Voor de tweede keer horen wij in deze lezing het optimisme van de zaaier. Hij blijft geloven in de kracht van het zaad. Hij houdt niet op mij de vraag te stellen naar de kwaliteit van de bodem van mijn hart.