Lezingen Ex 19, 2-6a · Ps 100 (99) · Rom 5, 6-11 · Mt 9, 36 – 10, 8
Israël is het uitverkoren volk van God. Zo staat het vandaag te lezen in het boek Exodus. Er staat geschreven, dat zij dat weten omdat God zelf het heeft gezegd. Door Mozes, zijn profeet en hun profeet.
Je mag het draaien en keren hoe je wilt, Israël zegt van zichzelf, dat het door God uitverkoren is. Dat heeft gedurende vele eeuwen miljoenen mensen getroost maar nog meer miljoenen mensen geërgerd. Ook nog vandaag. Het kan ook niet anders met een pretentie van dit gewicht.
Wat doe je daarmee? Hoe kan je zoiets plaatsen na zoveel eeuwen? Hoe kan je dat af lezen uit de geschiedenis? Uit de geschiedenis van de staat Israël, nu, in 20..? Uit de geschiedenis van dat volk in al die ver voorbije eeuwen? Wat doen de moslims daarmee? En de christenen? En de ongelovigen?
In deze uitspraak en deze aanspraak van uitverkiezing moet je bijna elk woord wikken en wegen want het zijn stuk voor stuk zware woorden. Je moet al akkoord gaan met een God die spreekt. Je moet al akkoord gaan met een mens die dat hoort. Je moet al akkoord gaan met een volk dat daar de nodige conclusies uit trekt en zichzelf de naam ‘uitverkorene’ durft te geven. Geef toe, het is niet weinig.
En om het nog moeilijker te maken: anderen zeggen dat van zichzelf ook. Was God ook niet aan het spreken bij Confucius en bij Boeddha? En bij Mohammed?
Het eenvoudigste is, dat je het eenvoudigweg gelooft met de ogen dicht en verder geen vragen meer stelt. Maar ja, we zijn nu eenmaal begonnen met die vragen toch te stellen. Zodus.
Hebben de Joden die affirmatie zomaar gedaan? Moeten we niet zoeken naar wat eraan voorafging? Wat ze aan gods-dienst en gods-verering zagen in hun omgeving, dat was in hun ogen God niet waard. Dat was overduidelijk mensenwerk en bovendien, de mens en de wereld werden er niet beter van. Zo kon God dus niet zijn. Verder, als je door-redeneerde op de argumenten van deze goden-makers, dan bleef je met meer vragen zitten dan er antwoorden waren. Daarom wezen zij dat af. Ze waren zelfs geneigd om nog liever een poosje atheïst te zijn dan in zoiets mee te draaien. Daarop besloten zij dan maar liever op God te wachten, op een teken of een stem of een gebaar die niet van henzelf waren. Hun eigenlijke verhaal begint dus daar: in het verwachten van God en in de weigering om Hem uit te vinden. Nooit heeft iemand God gezien! Dat was hun uitgangspunt. Geef toe: een streng en eerlijk uitgangspunt
Ze keken dus naar de hemel met open ogen. Ze verwachtten een teken en dus zagen ze het ook!!! Alleen uit verwachting wordt nieuw leven geboren… In deze levenswet vergisten zij zich niet. En ik ben geneigd om in hen te geloven omdat zij het resultaat van hun verlangen niet zelf wilden uitvinden noch produceren.
Ze zagen dan tekenen en ze interpreteerden deze tekenen. God was dus geen illusie, geen maaksel van de hersenen van mensen, geen louter antwoord op de behoeften van mensen. Hij was er. Hij bestond. En… Hij was anders dan de goden, de afgoden en de godjes rondom hen. Hij was uniek. Af te lezen uit feiten en gebeurtenissen die zij, verwachtend, mochten ervaren.
Hun conclusie was dan ook verrassend. Verrassend voor henzelf en voor alle andere ‘gelovigen’ op aarde. God was niet zomaar ver en hemels, niet zomaar een hoge instantie die willekeurig en eigenmachtig regeerde en enkel maar aanbidding en vrees en trouw verwachtte. Hij was om mensen begaan, nabij in hun menselijk worstelen met het leven. Een God van dat soort was nog nooit op aarde ervaren. Het was hun ontdekking, het was hun ervaring: zij mochten het meemaken. Dus mochten zij het ook zeggen! God was en is de Ene, de Enige!
In hun logica was er dan maar één stap meer te zetten: wij zijn diegenen die dit mochten weten. Wij zijn dus uitverkoren!
Dat ze met deze ‘vinding’ nog een lange weg zouden moeten gaan, ligt voor de hand.
Zal de uitverkorene nederig blijven of worden? Zal de uitverkorene de anderen afstoten of de anderen deelgenoot maken? Zal de uitverkorene niet als vanzelf de verwerping door de anderen opwekken? Want, hoe dan ook, het is niet makkelijk de uitverkiezing te dragen zonder verwerping van en door de anderen. Ongeveer dertig eeuwen geschiedenis hebben dit, tot vandaag, bewezen…