Lezingen Jes 7, 10-14 · Ps 24 (23) · Rom 1, 1-7 · Mt 1, 18-24
Neem tien geboortekaartjes. Ze verschillen allemaal. Eerst en vooral omwille van de naam en de identiteit van de nieuwe wereldburger. Er is variatie in vorm en wijze van aankondiging.
Matteüs stuurt ons enkele dagen voor kerstmis het geboortekaartje van Jezus. Het is opgesteld veel jaren na het levenseinde van Jezus. Hij schrijft het met veel schroom. De aandacht gaat naar het mysterie van Jezus, wiens oorsprong bij God is en die zal optreden als Gods zoon in deze wereld.
Bij het schrijven van deze geboortekaart heeft de evangelist veel oog voor Jozef, de verloofde van Maria. Waar Lucas zijn kindsheidevangelie schrijft vanuit de visie van Maria, neemt Matteüs eerder het standpunt van Jozef in. Deze krijgt van Matteüs een groot compliment. Hij is een rechtschapen man. Zo is Jozef meteen opgenomen in de zending van Jezus, die gerechtigheid vooropstelt. Gerechtigheid komt nergens zoveel ter sprake als in dit evangelie. De rechtschapenheid van Jozef uit zich doordat hij gehoor geeft aan de boodschap die hem door de engel wordt gebracht. Jozef, ‘de wakende slaper’, zo schitterend uitgebeeld door Toni Zenz in de H. Geestkerk te Aken.
Aan Jozef om het geboortekaartje op te stellen. Waar is het kaartje geschreven? Het is de vrucht van gepeins en overweging. Jozef zit met een knoop die hij wil ontwarren. De nacht zal raad geven. Slaap en droom zijn geen verloren tijd. Is dit een vorm van serendipiteit, waarbij je vindt wat je niet hebt gezocht?
De engel in de droom deelt de twee namen mee voor het kind van Maria. Het kind zal Jezus heten en het zal de naam Immanuel dragen.
Immanuel, God met ons. Jezus draagt deze naam van bij het begin van het evangelie. Die naam keert terug wanneer Jezus afscheid neemt van zijn leerlingen en hen in de wereld zendt. “Zie ik ben met u.” Jezus bevestigt aldus zelf wie hij is en voor altijd zal zijn…
Naast de dubbelnaam van het kind staat op het geboortekaartje de naam van zijn moeder. Maria, een jonge vrouw, een huwbaar meisje, verloofd met Jozef, de man uit het nakomelingschap van David.
De drukker van het kaartje laat zijn eigen stijl zien. Hij laat niet na te verwijzen naar het Oude Testament. Dit doet hij meestal, wanneer hij over Jezus iets zegt. Matteüs brengt zijn lezers voortdurend bij wat daar is aangekondigd. Veel van zijn lezers zijn bekeerde Joden. Ze zijn blij met die verwijzingen. Zij hebben maar een half woord nodig en een korte zin uit het Oude Testament om te begrijpen dat Jezus vervult wat daar is aangekondigd.
Wie van stambomen houdt komt bij Matteüs, alsook bij Lucas, aan zijn trekken. Beide hebben de bedoeling Jezus in te schakelen in de lange geschiedenis van het Joodse volk, in deze van Abraham en David. Jezus is van het Joodse volk en dan nog wel uit de familie van David. In zijn stamboom staan de namen van vier vrouwen. Die zijn wellicht vermeld omwille van de verrassende wegen die God gaat met mensen. Van deze vier vrouwen zijn zeker Ruth en Tamar niet van Joodse afkomst. Betsada was de vrouw van een Hittiet en wellicht zelf uit dat volk. Rahab komt uit de oorspronkelijke bevolking van Jericho. Matteüs neemt hen op in de stamboom van Jezus. Zo onderstreept hij de universele betekenis van Jezus.
Om de geleerde toer op te gaan even bladeren in de commentaar van Ulrich Luz: “Matteüs heeft de traditionele geschiedenis van de naamgeving van Jezus van een nieuwe doelstelling voorzien. Voor hem is het belangrijkste dat Jezus de Immanuel is. Hij wijst van bij het begin op de levenswerkelijkheid, die zijn gemeente van Jezus ontvangt. Hij is elke dag tot aan het einde van de wereld aanwezig. De evangelist doorbreekt van bij de aanvang de louter geschiedkundige dimensie van zijn verhaal. Jezus is geen figuur uit het verleden. Hij is degene die zijn gemeente begeleidt en draagt.”
Het begin van het evangelie van Matteüs staat in verband met het slot. Daar wordt duidelijk gesteld dat de Verrezen Heer geen andere is dan die aardse Jezus. Christenzijn, zo luidt het daar, houdt in de geboden van de aardse Jezus te onderhouden en te volbrengen.
Maar van bij het begin zegt dit evangelie dat de aardse Jezus geen andere is als de verheerlijkte, die “met” zijn gemeente is. Tegelijkertijd geeft het Matteüsevangelie van bij het begin een duidelijke verwijzing naar de genade die Christus schenkt en die in hem manifest is. Dit besef van de genade is heel belangrijk in het evangelie dat zoveel aandacht heeft voor wet en geboden.
Kerstmis is bij de evangelist niet het vertederd neerbuigen op een klein kind. Hij doet ons met de ogen van het geloof opzien naar de zon van de gerechtigheid in alle heerlijkheid aan haar tocht begint.