De zwijger bij de kribbe

A-cyclus · Advent · 4e zondag van de Advent · paars

“Sint Jozef bereidde die wondere nacht.” Kerstliederen geven stof voor een homilie. Hun romantiek verbergt echter de harde realiteit van dit zorgend ouderpaar tijdens hun tocht naar Bethlehem. De evangelist Lucas schrijft over kerstmis vanuit het standpunt van Maria. Matteüs kijkt vanuit het oogpunt van Jozef.

Adventsfiguren

Jozef is een verzwegen en zwijgzame adventsfiguur. Adventsgestalten zoals Jesaja, Johannes de Doper en Maria duwen deze timmerman naar de achtergrond. Nergens neemt hij in de evangelies het woord. Hij verkiest het handelen boven het spreken. Hij voelt zich het best als zorgzame, nabije man. In 2013 kwam hij even op het voorplan. Zijn feestdag van 19 maart was dit jaar de dag van de inauguratie van Paus Franciscus en deze heeft over Jozef gepreekt. Hij heeft hem vooral geschetst als hoeder, die voor ons allen een voorbeeld is om zorg te dragen, zorg voor de dingen en de mensen van God, zorg voor onszelf.

Jozef komt uit het geslacht van David, maar de macht en de invloed van deze koning was reeds lang uit de familie verdwenen. Wat ben je met een beroemde voorvader als je zelf machteloos bent en leeft onder Romeinse bezetting?

Jozef en zijn verloofde Maria waren eenvoudige, vrome mensen. Zij behoorden tot de zogenaamde kring van de ‘armen van Jahweh’. Mensen, die erop vertrouwen dat God zijn volk niet in de steek laat. God staat immers niet langs de kant van de machthebbers en bezetters.

De vertrouwencrisis van Jozef

Jozef werd adventsfiguur nadat hij doorheen een crisis was gegaan van twijfel en onzekerheid. Hij zat met vragen. Van wie is het kind?

Jozef voelt zich uitgesloten en uitgeschakeld. Er steekt zoveel in die bondige zin van Matteüs: “Omdat Jozef, haar man, rechtschapen was en haar niet in opspraak wilde brengen, dacht hij er aan in stilte van haar te scheiden.” Hoe fijngevoeliger iemand is, hoe meer pijn hij voelt. Door zelf tactvol te willen zijn en de medemens te sparen, kan je zelf op onbegrip stoten. Door anderen niet in opspraak te brengen, geraak je soms zelf in opspraak.

Jozef, een rechtschapen man

Jozef was een rechtschapen man. Deze kwaliteit staat in het evangelie van Matteüs heel hoog aangeschreven. Hij spreekt vaak over ‘Gerechtigheid’. De wereldse mens vindt dat wie rechtvaardig is, het niet ver zal brengen. Toch steekt diep in elke mens waardering voor wie rechtschapen en rechtgeaard is. “De rechtschapenheid van Jozef bestond hierin dat hij van de ene kant zijn naam niet wilde geven aan het kind waarvan hij de vader niet kende en van de andere kant Maria, wier deugd hij kende, niet in opspraak wilde brengen door haar voor het gerecht te dagen, wat de Wet hem veroorloofde (Deut. 22,20)” (Voetnota bij Mt. 1,19 in de Willebrod-vertaling). De rechtschapenheid van Jozef hield in dat hij met het oog van God naar Maria wou kijken en naar het leven dat zij droeg.

Man van geloof

De droom brengt Jozef inzicht bij. Het leven dat in Maria aan het groeien is, is van God. Jozef wordt als vader opzij geschoven opdat zo duidelijk wordt dat Jezus van God is. God handelt steeds anders dan wij denken. Meestal is in zijn handelen ons handelen ingesloten en opgewaardeerd. Bij de geboorte van Jezus is het anders. Jozef heeft niet het initiatief van het leven van Jezus, maar hij krijgt er wel de verantwoordelijkheid over. Hij mag het kind de naam Jezus geven. Langs Jozef krijgt Jezus een plaats in de stamboom. Zo klimt hij op tot koning David en tot bij aartsvader Abraham. Door de huwelijksband van Jozef met Maria is Jezus “naar het vlees geboren uit het geslacht van David” (Rom. 1,3). Samen met Maria is hij uitgenodigd open te staan voor het mysterie van Jezus “die naar de heilige Geest is aangewezen als Zoon van God” (Rom. 1,3).

Koning Achaz, zwakke koning in Israël, had geen oog voor de tekenen van God. Hij stelde zijn vertrouwen in militaire bondgenootschappen. Jozef daarentegen haalt zijn kracht uit een woord van een engel in een droom. Hij gelooft sindsdien dat God aanwezig is in een jonge zwangere vrouw die niet in de steek mag gelaten worden.

De nacht bracht raad. De twijfel voor het slapen gaan is omgekeerd in de vreugde bij het ontwaken. In plaats van het verliezen komt het vinden; in plaats van de scheiding komt het huwelijk. God nam Maria niet weg van Jozef. Hij schenkt ze hem terug. God is immers geen concurrent. Hij bevrijdt het hart van angst en neemt eruit weg wat bezwaart. “Jozef, vrees niet Maria, uw vrouw tot u te nemen”

Samen wachten

Samen met Maria wacht Jozef op Jezus. Een vader staat altijd een beetje opzij bij zo’n gebeuren. Vaders zullen nooit verstaan wat dragen en baren voor een moeder betekent.

Al is Jozef niet de lijfelijke vader van het kind, hij beseft dat hij als pleegvader een invloed zal hebben op het kind. Jezus zal immers de stempel dragen van Jozef. Hij zal van hem leren. Door Jozef zal Jezus eveneens groeien in rechtschapenheid. Hij gaat de geschiedenis in met de naam van zijn vader en diens beroep. “Jezus, is hij niet de zoon van de timmerman?” (Mt. 13,55).

Man met verantwoordelijkheid

Jozef nam zijn verantwoordelijkheid op en kreeg er veel zorgen bij. Samen met Maria trekt hij naar de volkstelling in Bethlehem. Kort na de geboorte van Jezus moet hij met het kind en zijn moeder naar Egypte vluchten. Samen met Maria deelde hij de onrust over de twaalfjarige die in Jeruzalem achterbleef. Ook bij hem blijft het antwoord dat Jezus in de tempel gaf nawerken: “Wisten jullie niet dat ik in het huis van mijn vader moest zijn!”

Jezus was niet zijn kind en toch was Jezus hem onderdanig (Lc. 2,51). Jozef zorgde voor hen die hem worden toevertrouwd. Hij geeft ons een voorbeeld in het hoeden en het zorg opnemen voor anderen.

Zoeken in Preken Online