4e zondag in de advent A (1998)

We zijn gewend om kerstmis als het grootste feest in het jaar te vieren, in de kerk, de liturgie, maar nog veel meer buiten de kerk. En toch is Pasen veel en veel belangrijker in de christelijke traditie. Pasen is de voltooiing van heel Jezus’ leven.
Vandaag horen we het geboorteverhaal van Matteüs, het begin van zijn evangelie, maar wel het laatst geschreven. Matteüs heeft eerst geschreven over Jezus’ optreden, over zijn openbaar leven zoals wij dat meestal noemen. Dat vond zijn voltooiing in Jerusalem, in zin door aan het kruis, maar bovenal in zijn verrijzenis: met de boodschap: Hij leeft voort, hij werkt voort in zijn leerlingen. En pas daarna heeft Matteüs ook nog een geboorteverhaal geschreven, en dat vooraan gezet.
Zijn evangelie is niet bedoeld als een levensbeschrijving, zoiets kende ze in die tijd helemaal niet, In een levensbeschrijving kun je het niet maken om tussen de geboorte en het actieve leven een gat van dertig jaar te laten. Ook het geboorteverhaal is geen geschiedkundige beschrijving van feiten. Je moet het lezen met de rest van het evangelie in je gedachten. In de joodse traditie was het heel gewoon dat bijzondere mensen ook een bijzondere geboorte toegeschreven kregen, om te benadrukken dat die bijzondere mens een werktuig in Gods handen was.
Het geboorteverhaal van Matteüs is het enige waarin Jozef de hoofdrol heeft, in het geboorteverhaal van Lucas heeft hij maar een bijrolletje. En Matteüs schetst een heel mooi en indrukwekkend portret van Jozef. In die tijd werd een huwelijk geregeld door de ouders, die hun kinderen al op hele jonge leeftijd uithuwelijkten. In het Midden Oosten gebeurt dat nog steeds.
Maar als een meisje zwanger werd voordat ze echt gingen samenwonen, dan was dat het grootste schandaal denkbaar. Schande voor beide families. En toen Maria in verwachting was, en Jozef nergens van wist, had hij het volste recht om haar voor de rechter te slepen en dat zou geleid hebben tot haar steniging. Dat was in die tijd zo. Maar, zo schrijft Matteüs, Jozef was rechtvaardig en dacht er over in stilte weg te gaan. Hij wilde haar niet in verlegenheid brengen. En dat is iets heel bijzonders, gezien het joodse denken van toen. Jozef denkt niet aan zijn schande, hij denkt niet aan zijn rechten die hij kan doen gelden, hij denkt er niet aan hoe hij uitgemaakt kan worden als een grote sul als hij zo handelt, nee, het gaat hem om het welzijn van Maria. Als zij van een ander hield, dan moest ze daar maar ruimte voor krijgen, hij wilde haar niet in de weg staan. Hij maakte zijn eigen welzijn ondergeschikt aan die van Maria en dat is precies ook de boodschap van Matteüs met dit verhaal, het is immers een wezenlijk onderdeel van Jezus’ boodschap.
Dit verhaal had ook een verhaal van Jezus zelf kunnen zijn om zijn boodschap te onderstrepen, zijn oproep tot dienstbaarheid. We moeten denken aan een uitspraak als als je de grootste wil zijn, dan moet je dienaar zijn, als je eerste wil zijn, dan moet je je ondergeschikt maken aan anderen. En zo’n houding heeft in onze tijd iets absurds. Ik ben wel goed, maar niet gek, zeggen we dan. Maar precies hetzelfde kan van Jozef gezegd worden, zeker door zijn tijdgenoten: Je bent stapelgek dat je dit doet. Maar alleen als mensen voor die levenshouding kiezen is er toekomst in een wereld waarin het al te vaak gaat van oog om oog en tand om tand.
Hier ligt ook precies de werkelijke betekenis van het kerstfeest: we zeggen vaak: God maakt zich klein in een kind, om zijn vrede, zijn licht de wereld binnen te brengen. En zijn toekomst, zijn vrede, zijn licht, ligt in het kleine, niet alleen in de kleine dingen van het leven, de dingen die mensen in hun dagelijks bestaan voor elkaar doen, maar veel meer nog in het jezelf klein durven maken, jezelf ondergeschikt durven maken aan anderen, in een geest van dienstbaarheid. Dromen van het licht is heel mooi en goed. Kerstmis vieren met alles erop en eraan, dat is uitstekend, maar als die wezenlijke boodschap ons voorbijgaat, als we die al te moeilijk, teveel gevraagd, aan de kant schuiven, dan is het totaal zinloos wat we vieren en dromen.