Lezingen Jes 2, 1-5 · Ps 122 (121) · Rom 13, 11-14 · Mt 24, 37-44
De evangelist Matteüs gidst een jaar lang doorheen het leesjaar A.. De exegeten weten meer over de gemeente waar zijn evangelie zou zijn ontstaan dan over de man, die het heeft geschreven. Zij weten vrij goed welke bronnen hij heeft gebruikt en van wie hij zelf afhankelijk is. Volgens hen is hij niet Levi, de bekeerde tollenaar. Misschien is hij wel die schriftgeleerde die uit zijn schat oud en nieuw te voorschijn haalt (Mt. 13, 52).
De gemeente tot wie de evangelist zich richt, zou een joods-christelijke gemeente zijn in Syrië. Misschien een groep bekeerde Joden in de stad Antiochië samen met christenen uit het heidendom. Dit evangelie kreeg vlug een grote verspreiding. Het had en heeft veel gezag. Het is het langste van de vier evangeliën. Pasolini heeft het er een film aan gewijd.
Matteüs schrijft geen biografie over Jezus. Dit geschrift is zoals bij de andere evangelisten een boek waar Jezus zelf aan het woord komt. Hij is het evangelie. Jezus sprak tot zijn tijdgenoten van de jaren 28 - 30. Hij spreekt vervolgens tot de gemeente voor wie de evangelist schrijft. Tenslotte richt Jezus zijn woord tot ons, hier en nu in de eenentwintigste eeuw en daaropvolgende.
Marcus is het oudste evangelie; Mateüs het langste. Marcus is het evangelie van de katechumenen, Matteüs dit van de katecheten. Hij ordent zijn materiaal en biedt het aan wie het christelijk geloof reeds kent en in de kerkgemeenschap zijn geloof wil beleven. Mateüs reikt een aantal woorden en daden van Christus aan om aldus de weg van een christen concreet in te vullen. Lucas zou dan het evangelie zijn van de theologen en Johannes dat van de presbyter, van de ingewijde (Carlo Martini*, Ich bin bei euch. Leben iö Glauben nach dem* Mattäusevangelium). Het symool voor deze evangelist is een mens omdat hij zijn evngelie begint met een stamboom van Jezus en zo op de menselijke afstamming wijst van de Zoon van God.
Jezus is volgens Matteüs degene die beslist altijd present is. “Zie ik ben met u alle dagen tot aan de voleinding der wereld.” Dit is het laatste woord van Jezus in het evangelie van Matteüs en meteen het slot. “Ik ben met u”, de meest centrale zin in dit evangelie. “Immanuel, Ik ben met u.” Dit is de naam van Jezus van bij zijn geboorte. Matteüs plaatst die naam al in zijn eerste hoofdstuk (Mt. 1, 23). Jezus is er van bij het begin tot aan het einde.
De gemeente van Matteüs kent de conflicten van de beginnende kerk en is erdoor getekend. Het zijn hoofdzakelijk Joden die christen zijn geworden. Zij zijn in aanvaring gekomen met hun voormalige geloofsgenoten.
Matteüs is goed op de hoogte van het eerste testament. Hij is er voortdurend op uit te bewijzen dat Jezus vervult wat daar verwacht werd. Wanneer hij zijn evangelie schrijft, dan is er in Jeruzalem en Palestina al veel gebeurd. De tempel was in 70 verwoest en het jodendom pinde zich nog meer vast op de schriftteksten. De Farizeeërs voeren een politiek van strakke lijnen (Peter Schmidt, Woord van God – Boek van mensen).
Christenen bleven aanvankelijk na hun bekering de synagoog bezoeken. Ze werden er buiten gezet, omdat hun Jezus zich immers in de plaats kwam stellen van de Thora (Zie hierover in het Jezusboek van paus Benedictus zijn verwijzing naar de Joodse rabbijn Neuser).
Vanuit die conflicten van de beginjaren kijken Matteüs en zijn gemeente terug op het leven van Jezus. Jezus zelf was met de Farizeeërs verbonden. Toch lag hij met een aantal van hen in de clinch.
De gemeente van Matteüs zocht haar eigen weg. Zij leefde in een multiculturele wereld en ontdekte stilaan haar missionaire opdracht. Het woord van Jezus is immers voor elkeen bestemd. Matteüs brengt dit die jonge gemeente bij.
Het valt op dat Jezus in het evangelie van Matteüs vooral optreedt als leraar. Jezus komt vaak aan het woord in zijn evangelie. Hij spreekt veel. Matteüs groepeert wat Jezus heeft gezegd in vijf grote lange redevoeringen. Wij horen Jezus aan het woord in zijn bergrede en in de zendingsrede. Hij zal dit jaar veel parabelen tot ons richten. Hij zal spreken over het leven binnen de gemeenschap van zijn volgelingen. Vandaag reeds horen we een deel van zijn eschatologische rede.
Tussen de elkaar opvolgende redevoeringen zullen wij Jezus aan het werk zien, wanneer hij rondtrekt en zieken geneest. Wij zullen hem volgen wanneer hij zijn leerlingen vormt. In de Goede Week en in de Paastijd zullen we met hem in Jeruzalem zijn. Zoals elk evangelie eindigt het evangelie van Matteüs in een lang passieverhaal. Wie het Rijk Gods verkondigt en de gerechtigheid vooropstelt, stoot op tegenstand.
Bij het begin van de Advent maant Jezus ons klaar te staan voor de komst van de Mensenzoon. “Wees waakzaam”, zegt hij tot ons. Waakzaam, niet vanuit angst voor de vele risico’s waartegen wij ons moeten verzekeren, maar vanuit een zin voor verantwoordelijkheid. Actief waakzaam door onze lampen brandend te houden en onze talenten te gebruiken. Waakzaam vooral door de Heer te dienen, ongekend in ons midden, maar er aanwezig in de meest geringe van zijn en onze broeders en zusters. Mogen wij deze Advent en doorheen gans het jaar waakzame dienaars zijn.
Nota: Meer over Matteüs zie “preek van de week. Vlaamse dominicanen.”