# Ruth in de vakantievieringen (2008)

- Auteur: De Preekploeg Sint-Anna Ten Drieën
- Datum: 30 augustus 2008
- Liturgie: Thematisch · Vakantie · groen
- Bron: https://preken.be/thematisch/vakantie/ruth-in-de-vakantievieringen-2008/


#### Achtergrond bij het boek ‘Ruth’

Dit boekje, genoemd naar de hoofdfiguur Ruth, wordt in de joodse
synagoge voorgelezen op het Pinksterfeest, omdat het verhaal zich
afspeelt in de oogsttijd. Deze mooie en zeer menselijke bijbelse
novelle, met haar fijne psychologie, staat onmiddellijk in verband met
het koningshuis van David. het verhaal speelt zich af in de bewogen
tijd van de rechters, vóór de instelling van het koningschap. Juda
wordt door hongersnood geteisterd. Daarom vertrekken Elimelek, zijn
vrouw Noömi en hun twee zonen uit Betlehem naar Moab, een heidens
gebied ten oosten van de Dode Zee (huidige Jordanië). Beide zonen
huwen daar met Moabitische vrouwen, Orpa en Ruth. Na de dood van
Elimelek besluit Noömi naar haar land terug te keren. Ruth, die
inmiddels ook weduwe is geworden, wil kost wat kost mee, ofschoon Noömi
erop aandringt dat zij in haar land zou blijven. Maar Ruth zegt
veelbetekenend: ‘Dring er niet langer op aan dat ik u verlaat ... Waar
u gaat, ga ik; waar u blijft, blijf ik. Uw volk is mijn volk, uw God is
mijn God.’ \
In Juda voorziet Ruth in het onderhoud van haar
schoonmoeder door op de akkers aren te lezen. Toevallig, of beter
gezegd door Gods voorzienigheid, leert zij een zekere Boaz kennen, een
familielid van haar overleden man. Als rechtsgetrouwe Jood neemt deze
de leviraatsplicht op zich en huwt hij met de kinderloze weduwe Ruth,
om zo de naam van de familie voort te zetten. Ruth en Boaz krijgen een
zoon, Obed, van wie uitdrukkelijk gezegd wordt dat hij de vader is van
Isaï, de vader van David. Dit vers is het doel van het hele verhaal. De
heidense Ruth, de Moabitische vreemdelinge, wordt de overgrootmoeder
van koning David. Zij wordt de waardige stammoeder van Gods volk. Door
haar keuze voor de Heer (‘uw God is mijn God’) werkt zij mee aan Gods
heilsplan.\
Aan de overlevering over de Moabitische afkomst van
koning David ligt waarschijnlijk een historische kern ten grondslag. De
Ruth-novelle probeert dit ‘schandaal’ aanvaardbaar te maken voor de
Joden, die geen heidense inmenging duldden. Het boek Ruth leert dat God
werkzaam kan zijn via elke mens, ook via vrouwen en vreemdelingen die
onder zijn vleugels een toevlucht zoeken. Zonder Ruth zou er geen geen
koning David zijn geweest en uiteindelijk ook geen ‘Zoon van David’
(Jezus).

#### Episode 1: Terugkeer van Noömi en Ruth

In de tijd van de rechters brak er in het land een hongersnood uit.
Een man trok weg uit Betlehem, in Juda, om zich met zijn vrouw en zijn
twee zonen als vreemdeling in de vlakte van Moab te vestigen. De man
heette Elimelek; zijn vrouw heette Noömi; de twee zonen heetten Machlon
en Kiljon. Het waren Efratieten uit Betlehem in Juda. Toen zij de
vlakte van Moab bereikten, bleven zij daar wonen. Elimelek, de man van
Noömi, stierf en zij bleef achter met haar zonen. Die trouwden beiden
met een Moabitische vrouw; de ene vrouw heette Orpa, de andere Ruth.
Ongeveer tien jaar woonden zij daar. Toen stierven ook Machlon en
Kiljon, en na het verlies van haar beide zonen en haar man bleef de
vrouw alleen achter. Samen met haar schoondochters aanvaardde zij de
terugtocht uit de vlakte van Moab, want zij had gehoord dat de HEER
zich het lot van zijn volk had aangetrokken en het weer brood gaf.

*Volgende week staat Ruth voor een moeilijke keuze: blijft ze als
kinderloze weduwe in haar land achter of volgt ze haar schoonmoeder
naar een vreemd land?*

#### Episode 2: Een verblijf in Moab

*Vorige week in ‘Ruth’: De Israëlitische Noömi vlucht omwille van
hongersnood naar Moab met haar man en twee zonen. De zonen huwen met
een plaatselijke schone, maar sterven beiden vroeg. Ook de man van
Noömi sterft. De hongersnood is voorbij en er zit niets anders op dan
terug naar haar eigen land te gaan, maar wat moet er met haar
schoondochters Ruth en Orpa gebeuren?*

Noömi verliet dus, samen met haar beide schoondochters, Moab, de
plaats waar zij gewoond had. Maar op de terugweg naar Juda zei Noömi
tegen haar beide schoondochters: ‘Ga maar terug naar het huis van je
moeder. De HEER moge jullie trouw blijven, zoals jullie het zijn
gebleven tegenover de doden en mij. Dat de HEER ieder van jullie een
man geeft, in wiens huis je geborgenheid vindt.’ Daarop kuste zij hen.
Maar zij begonnen luid te wenen en zeiden: ‘Nee, wij willen met u
teruggaan naar uw volk.’ Maar Noömi drong aan: ‘Ga toch terug, mijn
dochters! Waarom zouden jullie met mij meegaan? Heb ik dan nog zonen in
mijn schoot, die jullie mannen kunnen worden? Ga toch terug, mijn
dochters. Ik ben immers te oud om nog een man te krijgen. En al zou ik
zeggen: Er is nog hoop voor mij, en al zou ik nog vannacht een man
hebben en zonen krijgen, wachten jullie dan tot ze groot zijn? Zouden
jullie zo lang alleen blijven en zonder man leven? Nee, mijn dochters,
mijn lot is te bitter voor jullie, want de hand van de HEER heeft zich
tegen mij gekeerd.’ Maar zij bleven luid wenen. Ten slotte kuste Orpa
haar schoonmoeder vaarwel, maar Ruth klemde zich aan haar vast. Noömi
zei: ‘Je schoonzuster gaat terug naar haar volk en haar god. Ga toch
met haar mee!’ Maar Ruth antwoordde: ‘Dring er niet langer op aan dat
ik u verlaat en terugga, zo ver van u vandaan. Waar u gaat, ga ik; waar
u blijft, blijf ik. Uw volk is mijn volk, uw God is mijn God. Waar u
sterft, wil ik sterven en daar wil ik ook begraven worden. De HEER moge
mij dit aandoen en nog erger, wanneer iets anders dan de dood ons zou
scheiden.’ Toen Noömi zag dat Ruth vastbesloten was om met haar mee te
gaan, drong zij niet langer aan. Samen gingen zij verder tot zij in
Betlehem kwamen. Hun komst bracht de hele stad in beroering; de vrouwen
zeiden: ‘Maar dat is Noömi!’ Zij antwoordde: ‘Noem mij niet langer
Noömi; noem mij liever Mara, want de Almachtige heeft mij een heel
bitter leven gegeven. Rijk ben ik hier weggegaan, met lege handen laat
de HEER mij terugkomen. Waarom mij nog Noömi noemen, nu de HEER tegen
mij heeft getuigd en de Almachtige mij zoveel ongeluk heeft gebracht?’
Zo keerde Noömi, samen met haar schoondochter Ruth, de Moabitische, uit
de vlakte van Moab terug. Zij kwamen in Betlehem aan bij het begin van
de gersteoogst.

*Volgende week in Ruth: hoe zal het Ruth vergaan in een vreemd
land? Zal ze zich kunnen aanpassen? Zal ze alleen blijven of ontmoet ze
toevallig iemand? En... bestaat het toeval wel?*

#### **Episode 3: Ruth ontmoet Boaz**

*Vorige week in Ruth: De weduwe Noömi is na een verblijf in Moab
teruggekeerd naar haar moederland, getekend door het leven en zonder
één cent. Ze heeft haar schoondochter Ruth, ook een weduwe én een
vreemdelinge, meegebracht.*

Nu was Noömi aan de kant van haar man verwant aan een zekere Boaz,
een vermogend man uit de familie van Elimelek. Ruth, de Moabitische,
zei tegen Noömi: ‘Ik zou wel naar het land willen gaan om ergens achter
een maaier, die mij dat toestaat, aren te lezen.’ Noömi antwoordde:
‘Doe dat, mijn dochter.’ Zij ging dus naar het land om aren te lezen
achter de maaiers. Toevallig kwam ze terecht op de akker van Boaz, uit
het geslacht van Elimelek. En daar kwam ook Boaz uit Betlehem. Hij zei
tegen de maaiers: ‘De HEER zij met jullie’, en de maaiers antwoordden:
‘Wees gezegend door de HEER.’ Boaz vroeg de knecht die de leiding had
over de maaiers: ‘Van wie is die jonge vrouw?’ De knecht die de leiding
over de maaiers had antwoordde: ‘Het is een jonge Moabitische, die met
Noömi is meegekomen uit de vlakte van Moab. Zij vroeg of zij aren mocht
lezen achter de maaiers. Sinds zij vanmorgen hier is gekomen, is zij
onafgebroken bezig geweest en heeft zij zich amper rust gegund.’

*Volgende week in Ruth: Er groeit blijkbaar iets tussen Boaz en Ruth. Maar zal zij als vreemdelinge geaccepteerd worden?*

#### **Episode 4: Er groeit iets tussen Boaz en Ruth**

*Vorige week in Ruth: Ruth komt werken op de akker van Boaz. Ze
mag er aren komen lezen. Toevallig of niet is Boaz familie van haar
schoonmoeder Noömi. Tijdens het werken op de akker, groeit er iets
tussen Boaz en Ruth.*

Toen zei Boaz tegen Ruth: ‘Hoor eens, mijn dochter, je moet niet op
een andere akker gaan lezen. Ga hier niet vandaan en sluit je aan bij
de vrouwen die hier werken. Volg ze op de voet en houd je ogen
gevestigd op de akker die gemaaid wordt. Ik heb mijn knechten opdracht
gegeven je te laten begaan. En als je dorst krijgt, ga dan naar de
waterkruiken en drink van het water dat de knechten geput hebben.’ Ruth
wierp zich diep gebogen ter aarde en zei: ‘Waaraan heb ik het verdiend
dat u zo goed voor mij bent? Ik ben toch maar een vreemdeling.’ Boaz
antwoordde: ‘Er is mij verteld wat je na de dood van je man allemaal
voor je schoonmoeder hebt gedaan; vader, moeder en geboorteland heb je
verlaten om naar een volk te gaan dat onbekend voor je was. De HEER, de
God van Israël, onder wiens vleugels je een toevlucht hebt gezocht,
moge je dat vergelden en je rijkelijk belonen.’ Ruth antwoordde: ‘U
bent goed voor mij, mijn heer, door mij gerust te stellen en zo
vriendelijk tot uw dienares te spreken, terwijl ik niet eens een van uw
dienaressen ben.’ \
Toen het etenstijd was, zei Boaz tegen haar:
‘Kom erbij, dan kun je met ons eten en je brood dopen in de azijn.’ Zij
ging bij de maaiers zitten en Boaz gaf haar gepoft graan. Zij at tot ze
verzadigd was en hield nog over. Toen zij opstond om weer aren te gaan
lezen, gaf Boaz zijn knechten bevel: ‘Ook rondom de schoven mag zij
lezen en jullie mogen het haar niet lastig maken; integendeel, trek
opzettelijk wat aren uit de schoven en laat die vallen; en als zij die
opraapt houd haar dan niet tegen.’ Zo bleef zij tot de avond aren lezen
op het land.

*Volgende week in Ruth: Ruth doet verslag van haar wedervaren aan haar schoonmoeder. Hoe zal zij reageren?*

#### Episode 5: Zou er iets achter zitten?

*Vorige week in Ruth: Ruth heeft aren gelezen op de akker van
Boaz en deze is heel vrijgevig geweest. Zou er iets achter zitten? Want
Boaz heeft gevoelens voor Ruth...*

Toen Ruth de aren leeg klopte die ze had bijeengelezen, had ze bijna
een hele efa gerst. Ze ging daarmee naar de stad, en liet haar
schoonmoeder zien hoe veel zij verzameld had. Daarna haalde zij ook het
overschot van de overvloedige maaltijd tevoorschijn en gaf dit aan
haar. Haar schoonmoeder vroeg: ‘Waar heb jij vandaag aren gelezen? Waar
heb je gewerkt? Gezegend wie zo vriendelijk voor je geweest is.’ En
Ruth vertelde haar schoonmoeder bij wie ze gewerkt had. ‘De man bij wie
ik vandaag gewerkt heb’, zei ze, ‘heet Boaz.’ Toen zei Noömi tegen haar
schoondochter: ‘Moge die man, die tegenover de levenden en de doden
zijn goedheid laat gelden, gezegend zijn door de HEER.’ Zij vervolgde:
‘Die man is aan ons verwant; hij is een van degenen die
familieverplichtingen tegenover ons hebben.’ Ruth, de Moabitische, zei:
‘Hij heeft mij zelfs gezegd dat ik mij bij zijn knechten kon aansluiten
totdat al zijn koren gemaaid is.’ Noömi antwoordde: ‘Het is goed, mijn
dochter, dat je meegaat met de vrouwen die bij hem werken. Op een
andere akker zouden ze je misschien moeilijkheden bezorgen.’ Ruth bleef
dus bij de vrouwen die bij Boaz werkten tot het einde van de gerste- en
tarweoogst om aren te lezen. Zij woonde bij haar schoonmoeder.

*Volgende week in Ruth: schoonmoeder Noömi heeft een plan om haar
schoondochter Ruth te koppelen aan haar verwant Boaz. Zal hij over de
streep getrokken worden?*

#### Episode 6: Ruth en Boaz op de dorsvloer

*Vorige week in Ruth: Noömi vertelt aan Ruth dat Boaz, de man op
wie ze verliefd is, een verwant is van de overleden man van Noömi en
dus een goede trouwpartij. Hij heeft immers de familieverplichting om
met Ruth te trouwen om de familienaam niet verloren te laten gaan.*

Op een zekere dag zei Noömi, de schoonmoeder van Ruth: ‘Mijn
dochter, ik zou jou graag onderdak willen geven waar je gelukkig kunt
zijn. Je weet dat Boaz, bij wie je met de vrouwen op het land hebt
gewerkt, familie van ons is. \
Nu gaat hij vannacht op de dorsvloer
de gerst wannen. Was je en parfumeer je, doe je mantel om en ga naar de
dorsvloer, maar zorg ervoor dat de man je niet opmerkt voordat hij
klaar is met eten en drinken. Wanneer hij gaat slapen, let dan goed op
waar hij gaat liggen. Dan ga jij erheen, je slaat de deken aan zijn
voeteneind op en je gaat daar liggen. \
Hij zal je dan wel vertellen wat je moet doen.’ Ruth antwoordde: ‘Ik zal doen wat u mij zegt.’\
\
Zij ging naar de dorsvloer en deed wat haar schoonmoeder had gezegd. \
Boaz
at en dronk, en ging goedgemutst naast de graanhoop slapen. Zachtjes
liep Ruth naar hem toe, sloeg de deken aan zijn voeteneind op en ging
liggen. Midden in de nacht schrok Boaz wakker: hij ging overeind zitten
en zag aan zijn voeten een vrouw liggen. \
Hij vroeg: ‘Wie ben je?’ \
Zij
antwoordde: ‘Ik ben Ruth, uw dienares. Spreid uw mantel uit over uw
dienares, want u hebt familieverplichtingen tegenover mij.’ \
Hij
zei: ‘Mijn dochter, wees gezegend door de HEER! Dit bewijs van trouw is
nog mooier dan het vorige; je hebt geen jonge mannen nagelopen, geen
arme en geen rijke. Maak je niet ongerust, mijn dochter; ik zal doen
wat je van mij vraagt; iedereen in de stad weet immers dat je een
bekwame vrouw bent. Het is inderdaad waar dat ik familieverplichtingen
tegenover je heb, maar er is nog iemand anders die deze verplichtingen
heeft en die meer aan je verwant is dan ik. Blijf vannacht maar hier.
Blijkt morgen dat die man zijn verplichtingen tegenover jou wil
nakomen, goed, laat hij ze nakomen. Is hij er niet toe bereid, dan zal
ik, zowaar de HEER leeft, mijn verplichtingen tegenover jou nakomen.
Slaap nu maar rustig tot het ochtend is.’

*Volgende week in Ruth: Ruth brengt verslag van het nachtelijk plan aan haar schoonmoeder Noömi.*

#### Episode 7: Blijf nu maar hier

*Vorige week in Ruth: Ruth en Boaz brengen, volgens het plan van
schoonmoeder Noömi, zedig de nacht door op de dorsvloer. Ruth vraagt
Boaz zijn familieverplichting na te komen, namelijk te huwen met haar
en zo de familienaam in stand te houden.*

Ruth bleef tot de ochtend aan de voeten van Boaz liggen en nog
voordat het zó licht werd dat men iemand kon herkennen stond zij op,
want Boaz had gezegd: ‘*Niemand mag weten dat een vrouw op de dorsvloer geweest is.*’ \
Hij zei tegen Ruth: ‘*Kom hier met je omslagdoek en houd hem open.*’ Zij hield hem open en hij mat zes maten gerst af en deed die erin. Daarna ging zij naar de stad.\
Toen ze bij haar schoonmoeder kwam, vroeg deze: ‘*Hoe is het je vergaan, mijn dochter?*’ \
Ze vertelde wat de man voor haar gedaan had en zei: ‘*Hij heeft me zes maten gerst meegegeven en hij zei:* “Jij mag bij je schoonmoeder niet met lege handen aankomen!” ’ \
Noömi antwoordde: ‘*Blijf
nu maar hier, mijn dochter, tot je weet hoe de zaak geregeld wordt. Die
man zal niet rusten totdat hij vandaag nog de zaak in orde heeft
gebracht.*’

*Volgende week in Ruth: Boaz wil trouwen met Ruth en zo de
familieverplichtingen nakomen, maar er zijn nog andere kapers op de
kust! Het zal moeten beklonken worden met een rechtszaak...*

#### Episode 8: Boaz huwt Ruth

*Boaz wil heel graag zijn familieverplichtingen nakomen en
trouwen met Ruth, de weduwe van zijn verwant. Hij overlaadt Ruth en
haar schoonmoeder Noömi met geschenken.*

Intussen was Boaz naar de stadspoort gegaan en had daar plaatsgenomen. \
Toen hij de man zag voorbijkomen die familieverplichtingen tegenover Ruth had en over wie hij had gesproken, riep hij: ‘*Zeg Dinges, kom eens hier en ga zitten!*’. \
De
man kwam en ging zitten. Daarop haalde Boaz er tien van de oudsten van
de stad bij en verzocht hun plaats te nemen. Toen zij waren gaan zitten
zei hij tegen de man die tegenover Ruth familieverplichtingen had: ‘*Het
stuk land dat eigendom was van onze broeder Elimelek wordt te koop
aangeboden door Noömi, die teruggekeerd is uit de vlakte van Moab. Ik
vond dat ik je dit moest meedelen en je zeggen: koop dat stuk land, ten
overstaan van hen die hier zitten, ten overstaan van de oudsten van het
volk. Wil je van je recht gebruik maken, doe het dan. Wil je het niet,
zeg het mij dan, want na jou heeft niemand hier rechten, behalve ik.*’ \
De man antwoordde: ‘*Ik laat mijn recht gelden.*’ \
Maar Boaz zei: ‘*Op
het ogenblik dat je van Noömi de akker koopt, koop je meteen Ruth, de
Moabitische, de vrouw van de overledene, om de naam van de overledene
op zijn familiebezit te laten voortbestaan.*’ \
Toen verklaarde de man die familieverplichtingen had tegenover Ruth: ‘*Dan
kan ik mijn recht niet laten gelden. Het zou de ondergang van mijn
familiebezit worden. Neem jij mijn rechten maar over; ik kan mijn
verplichtingen niet nakomen.*’ \
Bij terugkoop of ruil bestond
vroeger in Israël het volgende gebruik: om de zaak rechtsgeldig te
maken, deed de ene partij een sandaal uit en gaf die aan de andere. \
Zo werd in Israël een overeenkomst bekrachtigd. De man die dus aanspraak kon maken op de koop zei tegen Boaz: ‘*Koop jij die grond maar!*’.\
En hij deed zijn sandaal uit.

*Volgende week in Ruth: Huwelijksklokken in Betlehem want Boaz en
Ruth trouwen. We komen te weten dat Ruth niet zomaar een vrouw is, maar
iemand met een grote toekomst!*

#### Episode 9: Wij zijn getuige

*Vorige week in Ruth: Boaz heeft in een rechtszaak bekomen dat
hij met zijn geliefde Ruth mag trouwen, want hij is familie van haar
schoonmoeder Noömi.*

Boaz zei tegen de oudsten en tegen heel het volk: ‘*Hiermee bent
u getuige dat ik van Noömi het hele bezit van Elimelek koop, met alles
wat heeft toebehoord aan Kiljon en Machlon. Bij deze koop is Ruth
ingesloten, de Moabitische, de weduwe van Machlon: ik neem haar als
vrouw, om de naam van de overledene op zijn familiebezit te laten
voortbestaan, zodat die naam niet verdwijnt uit zijn familie en uit de
poort van zijn stad. Hiermee bent u getuige.*’ \
Het volk dat in de poort bijeen was, en de oudsten riepen uit: ‘*Wij
zijn getuige! Moge de HEER van de vrouw die uw huis binnentreedt een
Rachel en een Lea maken, die samen het huis van Israël hebben gebouwd.
Word rijk in Efrata en maak uw naam beroemd in Betlehem. Uw huis moge
worden als dat van Peres, de zoon van Tamar en Juda, door de kinderen
die de HEER u uit deze jonge vrouw zal geven.*’\
Zo nam Boaz Ruth tot vrouw. Hij had gemeenschap met haar, door de gunst van de HEER werd zij zwanger en baarde een zoon. \
Toen zeiden de vrouwen tegen Noömi: ‘*Gezegend
de HEER, die je nu toch nog een erfgenaam heeft geschonken, wiens naam
in Israël beroemd zal zijn. Hij zal je doen herleven en zorgen voor je
oude dag, want je schoondochter, die zoveel van je houdt, heeft hem
gebaard, zij die meer betekent voor jou dan zeven zonen.*’ \
Noömi nam het kind op haar schoot en verzorgde het. \
De buurvrouwen gaven het kind een naam en zeiden: ‘*Noömi is een zoon geboren.*’ \
Zij noemden het kind Obed. Hij is de vader van Isaï, de vader van David.

