# Een nieuw begin - ontmoetingsavond moslims en christenen (2008)

- Auteur: Auteur onbekend
- Datum: 9 oktober 2008
- Liturgie: Thematisch · Oecumene · groen
- Bron: https://preken.be/thematisch/oecumene/een-nieuw-begin-ontmoetingsavond-moslims-en-christenen-2008/


We hoorden zopas een stukje uit het
vierde hoofdstuk van het Lucasevangelie, waarin de evangelist Jezus
in de synagoge van Nazareth zijn visie en programma laat ontvouwen.
De verhalen over Jezus' geboorte, zijn besnijdenis op de achtste
dag, de opdracht in de tempel, en zijn verblijf als twaalfjarige
onder de tempelgeleerden kwamen al eerder in het zogenaamde
‘kindsheidsevangelie' van Lucas aan de orde. Nu maakt de
volwassen geworden Zoon van de Wet met een beginselverklaring in de
synagoge van zijn eigen geboortedorp zijn debuut op het publieke
forum...

- ‘Jezus keerde, gesterkt door de
  Geest, terug naar Galilea', zo begint onze tekst (Lc. 4,14). De
  evangelist heeft net hiervoor verteld dat de Man van Nazareth
  zojuist veertig dagen lang in de woestijn heeft verbleven.\
  In die
  woestijn heeft Hij geworsteld met zijn roeping. Die roeping was daar
  door de duivel, de
  dia-bolos, de uitééntrekker, in de leegte en de verlatenheid reeds
  zwaar op de proef
  gesteld. Daar had Hij dan ook zijn definitieve keuze reeds gemaakt,
  tegen de bekoringen
  vanwege de ‘tegen-spreker' in. En toen dat moeilijkste gevecht
  van zijn leven
  voorbij was, keerde Hij terug naar de realiteit van alledag, naar
  zijngeboortestreek, om daar een ‘nieuw begin' te maken. De
  geestkracht van die ‘veertigdagentijd' in de woestijn zal Hem nu niet meer verlaten,
  maar Hem aansporen tot steeds
  verder gaan, om zijn levensprogramma (dat is letterlijk: wat de Geest
  hem‘voorgeschreven' had) ook uit te voeren.

- Lucas houdt er aan Jezus' doen
  en laten te beschrijven als gedragen door en aangeblazen
  door Gods Geest. Reeds bij het prille begin van zijn leven is het de Heilige
  Geest, de ‘kracht van de Allerhoogste' die Maria overschaduwt
  (Lc. 1,35). En wanneer Hij
  wordt gedoopt, daalt diezelfde Geest op Hem neer, in de gedaante van een duif (Lc.
  3,21v). De Geest zorgt in elk geval voor continuïteit in zijn
  levensloop, zo blijkt.
  Hij is een uitstekende ‘geestelijke begeleider' voor deze Mens
  met roeping. Die Geest is
  volgens Lucas ook altijd met zeer concrete mensen bezig: met Maria en Jezus. En
  vooral zet die Geest hen aan om te werken aan zeer concrete en materiële
  zaken als gevangenen verlossen, een ***‘Genadejaar van de Heer'***
  te realiseren enz... Dat
  zullen we zo dadelijk nog toelichten. In elk geval helemaal anders
  dan men die Geest
  soms voorstelt, als iets zeer vluchtigs, zweverig, weinig grijpbaar
  en concreet...

- Het is sabbat in de synagoge van
  Nazareth. We maken kennis met het gebruik om de lezing uit de
  Profeten, die altijd volgt op de Toralezing, te laten doen door
  iemand van de aanwezigen - een leek. Wij zouden zeggen dat er op
  dat moment iemand als ‘lector' wordt opgevorderd. Iedere
  volwassen man kon daarvoor in de Joodse synagoge gevraagd worden,
  want na zijn ‘*Bar Mitswa'* heeft iedereen daartoe de
  bevoegdheid.

- Dan wordt het ineens heel
  spannend. Jezus laat zich naar voren roepen. En iedereen vraagt zich
  af: welke tekst gaat de zoon van de timmerman voorlezen? ‘De
  boekrol van de profeet Jesaja werd hem overhandigd, en hij rolde hem
  af tot de plaats waar geschreven stond...' (Lc. 4,17). En dan
  volgt een citaat uit het oude bijbelboek Jesaja - een profeet die
  (tussen haakjes) ook in de Koran voorkomt...\
  Jezus lijkt deze passage
  uit Jesaja 61 zelf nadrukkelijk te hebben opgezocht. Het kan geen toeval zijn dat Hij in
  zijn zoeken bij deze passage uit kwam, lijkt Lucas te suggereren. Hij wist
  blijkbaar maar al te goed welke tekst Hij op dat moment wilde voorlezen, omdat Hij er zo
  vertrouwd mee was sinds zijn verblijf in de woestijn.

- Het is een opwekkend visioen, dat
  fragment uit Jesaja 61 dat Hij kiest, en Hij leest het stralend-
  naïef voor aan zijn dorpsgenoten. Er komt goed nieuws aan voor de
  armen, zegt Hij; bevrijding voor de gevangenen, licht in de ogen van
  hen die geen uitzicht meer hebben, recht en menswaardigheid voor al
  wie onderdrukt is. Dit is pas écht evangelie voor kleine mensen,
  blijde boodschap in zeer geconcentreerde vorm! En dit visioen loopt
  uit op een ‘***Genadejaar van de Heer'***, waarin alle
  scheefgegroeide maatschappelijke verhoudingen weer zullen worden
  rechtgetrokken en iedereen weer van voor af aan zal kunnen beginnen...

- Het is merkwaardig en uiterst
  betekenisvol dat Jezus - dertig jaar oud, in de volle bloei van
  zijn leven - voor dat eerste publieke optreden precies dàt stuk van
  de Schrift heeft
  uitgekozen om als de samenvatting, de essentie van zijn roeping en
  de zin van zijn leven
  aan zijn dorpsgenoten te presenteren. Blijkbaar
  had Hij vooral met dàt visioen uit Jesaja 61 geworsteld, die veertig
  dagen lang in de
  woestijn. Blijkbaar was het dàt wat de duivel Hem absoluut wilde
  proberen af te pakken
  en in stukken had proberen te trekken. Maar sinds Hij dat gevecht met
  die ‘middelpuntvliedende krachten' gewonnen had op zichzelf en op de
  feiten, woonde dat visioen
  van gerechtigheid en vrede nu ergens voorgoed in zijn hart en in zijn geweten. Hij
  kende het waarachtig ‘par coeur'! Voortaan wist Hij zich
  geroepen, gezalfd en
  gezonden om eerst en vooral aan de armen het goede nieuws, het
  evangelie van
  bevrijding te brengen...

- ‘Toen Hij ***opstond***om voor te lezen...', staat er ook nog (Lc. 4,16). Met -
  nadrukkelijk - het verrijzenis-werkwoord ***‘opstaan'***.
  Hij is zijn weg dus begonnen als een ‘opstandig' man, zegt
  Lucas. Oprecht en rechtop. Hij was van meet af aan op zijn paasbest,
  een échte verrijzenismens. Zo was Hij in begin-sel, en zo is Hij
  zijn hele leven gebleven: consequent opstandig tegen alle vormen van
  onrecht en dood, tegen alle uitsluitingsmechanismen en alles wat
  mensen klein houdt. Deze consequente levenshouding is op Pasen door
  zijn God bekrachtigd in zijn verrijzenis: ‘Hij is niet hier. Hij
  is uit de dood *opgestaan*' (Lc. 24,6). Zo raken begin en
  einde van zijn levensverhaal elkaar bij Lucas, en maken dat
  evangelie tot een opstandingsgebeuren van A tot Z... En dat is -
  uiteraard! - ‘goed nieuws' voor al wie zich ook op vandaag in
  de dood in al zijn vele vormen gevangen en verloren voelt.

- Lucas is bij uitstek de evangelist
  die de verkondiging van Jezus plaatst in de politieke en
  maatschappelijke constellatie van zijn tijd. Hij richt zijn
  boodschap tot christenen uit een gemeente ergens in het Romeinse
  wereldrijk. Vooral de positie van de armen gaat hem daarbij ter
  harte. Geen van de vier evangelisten voert zo'n drastisch pleidooi
  voor de rechten van de armen als hij. Zijn evangelie is het grote
  bericht over de kloof tussen arm en rijk, en hoe die door de
  winzucht van de rijken in stand gehouden wordt. Van actualiteit
  gesproken! We horen en zien dezer dagen niets anders in de media!
  Lucas staat een christelijke gemeenschap voor ogen waarin de
  tegenstelling tussen rijk en arm is opgeheven. De toon van zijn
  pleidooi voor meer gelijk(waardig)heid en minder uitsluiting wordt
  in het begin(sel) reeds gezet in het Magnificat: ‘Hij haalt de
  tirannen neer van hun tronen, en tilt de vernederden op.
  Hongerlijders overlaadt hij met gaven; de rijken stuurt hij heen met
  lege handen...' (Lc. 1,52-53). Hèt model van hoe een christelijke
  gemeente zou kunnen zijn tekent hij later dan uit in de
  (geïdealiseerde!) beschrijving van de eerste gemeente in Jeruzalem
  ‘...waar men alles gemeenschappelijk had. En er was geen enkele
  noodlijdende onder hen...'(Hand. 2 en 4)

- Het is belangrijk te beseffen dat
  de officiële Romeinse liturgie voor de wijding van een katholiek
  priester uitgerekend déze tekst uit Lc. 4,14-19 voorschrijft. Zo
  wordt vanouds als het ware dit visioen van alles omgekeerd aan elke
  nieuw-gewijde priester, aan elke ‘geest-elijke in spe' opgelegd
  als het programma dat hij moet vervullen, om het te leren kennen
  ‘par coeur' en nooit te vergeten wat hem te doen staat.\
  Allen die in Naam
  van Jezus van Nazareth willen spreken, allen die van Hem willen
  getuigen hebben altijd weer dèze droom te vervullen, wil de traditie
  van de Kerk ons daarmee zeggen. De waarachtigheid van elk christelijk
  getuigenis moet worden afgemeten aan deze woorden, aan deze visie en
  het al of niet concreet maken er van: of daar ***‘nu'***
  iets van terecht komt en er een concreet nieuw begin wordt mee
  gemaakt... Zo concreet is ‘roeping', zegt Lucas. Zo simpel is
  het, om te weten of je als gezalfde en gewijde bedienaar, als
  leerling van Jezus én als Kerkgemeenschap goed bezig bent, gedreven
  door de Geest die Hem bezielde...

De tekst die Jezus voorleest uit Jesaja
61 eindigt met: ‘De Geest des Heren heeft mij gezalfd ...om een
***‘Genadejaar*** ***van de Heer'*** uit te
roepen...' (Lc. 4,19). Die uitdrukking slaat op het ‘***Jobeljaar'***
waarover elders in de Schrift van alles is te lezen, en dat wij soms
verkeerdelijk bestempelen als een ‘Jubeljaar'.

Het is goed daaromtrent eerst nog snel
een hardnekkig misverstand uit de kerkelijke wereld te helpen. Dat
‘Jobeljaar' uit de Bijbel heeft niets met ‘jubelen' te maken,
zoals nogal wat mensen verkeerdelijk denken. Wat voor reden tot
jubelen zou er trouwens in deze wereld en in onze Kerk kunnen zijn,
als je ziet hoe het er vandaag aan toe gaat: moord en doodslag,
beurscrashes en geldstromen die dreigen op te drogen, nachtelijke
regeringsmaatregelen en paniekerige wisseltrucs met gigantische
bedragen die de hoofdpunten van het dagelijks nieuws alom beheersen.
En verder is er ook nog de dagelijkse armoede, de honger en de dood,
waarover zedig wordt gezwegen... Ja kijk, wat is er dan goed nieuws?
En voor wie in Godsnaam? Dat alweer een Bank is gered, of dat er
recht gedaan wordt aan arme en kleine mensen? Waar het recht van de
sterkste regeert en zoveel onschuldigen worden uitgesloten van leven,
valt er alleszins weinig te jubelen of te triomferen - zoveel moet
duidelijk zijn...

In de Bijbel wordt dat fameuze
***‘Genadejaar van de Heer'******,*** een ‘***Jobel-
jaar'*** genoemd, omdat het telkens wordt ingeluid door het
blazen op de ramshoorn (‘dat is die ‘Jobeel'). Het gaat daarbij
om een ingrijpende herstructurering van de maatschappij in het
vijftigste jaar, waarbij eindelijk aan de armen recht wordt gedaan,
een totale herschikking van de samenleving waarbij alles wat in de
loop der tijden is scheefgegroeid wordt rechtgezet: schulden worden
kwijtgescholden, slaven worden vrijgelaten en uitgeslotenen worden
weer in hun waardigheid, hun bezit en mensenrechten hersteld. In het
vijftigste jaar moest dat gebeuren, telkens weer.

Vijftig is zeven maal zeven plus één
- dat wil op het bijbelse (ver)telraam zeggen: het verleden en
alles wat daarin scheef gegroeid is laten we achter (zeven maal
zeven), en we maken een radicaal nieuw begin (plus één). Alle
maatschappelijke verhoudingen worden herschikt; alle rechten worden
in ere hersteld; alle uitsluitingsmechanismen worden gecorrigeerd. De
hele mensheid, en de volgende generatie vooral - de kinderen en de
jongeren! - krijgen zodoende een reële kans op toekomst...

Deze teksten over het ***‘Jobeljaar'***of het ***‘Genadejaar van de Heer'*** presenteren
ons aldus een kader voor een ideale, utopische maatschappijordening
naar bijbels model. Een blauwdruk voor het gedroomde Rijk Gods. Hier
ligt een politiek, sociaal en economisch plan ter tafel, gebaseerd op
de principes van gerechtigheid en sociale gelijkheid. ‘Vrijlating'
en ‘kwijtschelding' zijn de sleutelwoorden van dit
‘regeringsprogramma'. ‘Gelijke kansen, gelijke rechten voor
iedereen' en ‘Armoede uitsluiten' zijn er de ‘baseline'
van. Het is een zeer scherp en zeer concreet protest tegen het recht
van de sterkste dat altijd weer ook de beste wetgeving dreigt te
overwoekeren.

De bedenkers van deze teksten uit de
Bijbel hoorden in hun geweten een God spreken die zich tot in de
details met het maatschappelijk leven bemoeit. Zij hadden een scherp
zicht op de sociaal-economische verhoudingen van hun tijd, kenden de
klachten van het ‘gewone' volk aan de basis, vingen die op en
schreeuwden en schreven van daar uit dat het in Gods Naam
fundamenteel anders moest. Zij waren profeten van hun tijd,
‘bazuinblazers op de ramshoorn' - ‘klokkenluiders' zouden
wij vandaag zeggen...

Als Jezus in het evangelie van vandaag
trefzeker die tekst kiest over ‘***het genadejaar van de Heer'***
dat wordt afgekondigd, proclameert Hij daarmee zondermeer goed nieuws
voor de armen: bevrijding van gevangenen, licht in de ogen van wie
geen uitzicht hebben, en dat wie geen rechten (of papieren) hebben
vrijuit mogen gaan. Zijn eigen utopie over het ‘Rijk Gods' dat
volgens Hem dringend moest beginnen, sloeg immers precies op dezelfde
feiten en broodnodige maatregelen, en daarom kende Hij die passage
uit Jesaja zo goed.

Jezus van Nazareth was immers door de
Geest in dezelfde profetische richting gedreven. Hij had al zoekende
en vragende in de oude teksten van de Schrift ontdekt dat daar een
blikrichting te vinden is, een visie, een visioen. Hij moet zich
tijdens zijn verblijf in de woestijn en onder de drijfkracht van de
Geest grondig in al die oude teksten hebben verdiept. En Hij wist dat
er in Jesaja 61 ook staat te lezen dat JHWH ooit een profeet zou
sturen naar Zijn volk om van Godswege en definitief zo'n
**‘Jobeljaar'** af te kondigen en een nieuw begin te maken.
Toen moet het in Hem opgekomen zijn: ‘Nu, vanaf vandaag moet dit
Schriftwoord in vervulling gaan! En misschien moet Ik die profeet wel
zijn...'

Jezus heeft, zoals reeds gezegd - vlak
vóór zijn optreden in Nazareth, veertig dagen in de woestijn
verbleven. Hij heeft er gevast, naar ‘vastigheid' gezocht. Hij
heeft er in de Schriften gelezen - in Leviticus, Deuteronomium en
Jesaja. Hij is er bekoord door de duivel, de diabolos, de
uitééntrekker. En nu heeft Hij zijn keuze gemaakt, een keuze die
aan zijn leven definitief richting geeft. Van nu af aan zou Hij zijn
weg gaan, desnoods midden tussen de menigte door - maar daar horen
we dan in het vervolg van het vierde hoofdstuk van Lucas heel wat
meer over...

Hij had waarlijk goed ‘gevast' in
de woestijn. Vanaf dit moment was er in zijn leven een vastigheid,
een ankerpunt gekomen. En de onrust die de ‘Geest des Heren'
sindsdien over hem deed komen, had alleen nog met dit visioen van
doen. Herkende Hij tijdens die sabbatsbijeenkomst zijn eerder
gemaakte keuze in de bladspiegel van de Hem toevallig aangereikte
rol, of speelde dat visioen al zolang in zijn hoofd, hart en geweten
dat Hij geen andere tekst voorlezen kón? Dat weten we niet. Wel
weten we dat Hij vanuit het zich beraden over dit visioen (‘bidden',
noemen wij dat in onze joods-christelijke traditie), besloten had:
van nu af aan zal ik mijn hart en zinnen zetten op de bevrijding van
mensen, op herstel en gerechtigheid, zodat ieder weer op adem kan
komen en een nieuw begin kan maken.

---

Daarover gaat het dus. In de synagoge
van Nazareth staat een jongeman van dertig op om voor te lezen. Het
is de zoon van de dorpstimmerman. Hij rolt de boekrol van Jesaja open
en vindt trefzeker de plaats waar geschreven staat: ‘De Geest van
de Heer rust op mij, want Hij heeft mij gezalfd. Om aan armen het
goede nieuws te brengen heeft hij mij gezonden, om aan gevangenen hun
vrijlating bekend te maken en aan blinden het herstel van hun zicht;
om onderdrukten hun vrijheid te geven, om een genadejaar van de Heer
uit te roepen...' (Lc. 4,18-19)

Het waren bekende woorden voor de
toehoorders - ze kenden die tekst haast van buiten, want ze hoorden
hem telkens weer in hun synagoge, iedere liturgische jaargang
opnieuw. Dat arbeiderskind bracht niets nieuws aan, zo leek het. Hij
stond met al zijn vezels in de traditie. Hoogstens was Hij van plan
wat te timmeren aan de bekende weg, maar nagels met koppen sloeg Hij
niet. En dat stelde zijn toehoorders gerust. Maar in zijn ‘preek'
- wellicht de kortste preek aller tijden! - laat Hij de scherpte,
de concreetheid en radicaliteit van die tekst duidelijk horen. Want
Hij voegt er maar één zinnetje als commentaar aan toe: ‘Het
schriftwoord dat gij zojuist gehoord hebt is thans in vervulling
gegaan...' Door dat éne woordje wordt echter alles ineens heel
nieuw, heel schokkend, want zeer actueel en gevaarlijk dicht bij ons
bed. Er komt groot tumult in de vergadering, want iedereen in
Nazareth wil liever blijven denken en doen zoals hij of zij altijd al
had gedacht en gedaan. De regelmatige synagogebezoekers houden
meestal niet van zulke concrete schriftcommentaren - en kèrkbezoekers
al evenmin...

‘Om aan armen het ‘***goede
nieuws'*** te brengen heeft hij mij gezonden...', horen we
Jezus dus zeggen. En daarover gaat het hier vanavond. Het woord voor
***‘goed nieuws'*** dat hier staat klinkt in het Grieks
als ‘evangelie', blijde boodschap, vreugdetijding. Die geijkte
term heeft van origine altijd ook meteen een politieke lading. Zoals
die term in de begintijd van onze jaartelling door veldheren en
keizers werd gebruikt om de vestiging van een nieuwe politieke
situatie te proclameren, zo wordt hij in de Jezusverhalen gebruikt
voor de aankondiging van een nieuwe wereldorde. Zelfbewust en niet
zonder ironie klinkt het dan ook in Nazareth door de synagoge:
helemaal nieuw is het, wat hier te gebeuren staat, tegen veldheren en
keizers, tegen geldwisselaars en beursgoeroes...in. De armen worden
gehoord en zijn gezien. Want voor hen als eersten is het Koninkrijk
van God, de nieuwe wereldorde van gerechtigheid bestemd.

Een gemeenschap die gelooft in de Geest
van Jezus van Nazareth zou een plek moeten zijn waar zulke woorden
uit de Bijbel, uit Jesaja en uit Lucas, niet belachelijk worden
gemaakt, en waar de utopieën die erin worden voorgespiegeld niet
voor onmogelijk worden gehouden. Waar zelfs na de ontnuchtering van
de harde feiten, telkens weer, de hoop wordt levendig gehouden dat er
altijd een nieuw begin mogelijk is. Zo'n gemeenschap ook als een
plek waar we elkaar op de hoogte houden van de kleine en grote
wonderen van recht, ontferming en liefde die binnen het bereik van
onze ogen òòk gebeuren en die in de wereld om ons heen misschien
een nieuw begin aankondigen van een ander tijdperk, goed nieuws een
leefbaardere samenleving, begin van een nieuwe hemel en een nieuwe
aarde...

*(Hier even vertellen over ons bezoek
aan burgemeester Moenaert van Brugge, verleden woensdag, en over de
brief die wij deze week van hem kregen, om te laten horen dat hij
voor het gezin zonder papieren bij de minister op-nieuw zou pleiten
voor regularisatie...)*

Op heel wat plaatsen zijn mensen van
binnen en buiten de Kerk reeds bezig met het maken van dat nieuw
begin. Dat is uiteraard ‘goed nieuws', ‘evangelie' voor de
armsten, de kleinsten en zwaksten in ons midden. De God van Israël
is met hen, met Zijn genade. Hij is er immers altijd bij wanneer
mensen hier en nu op-nieuw beginnen. Nu is Hij eindelijk weer een
beetje op Zijn gemak in de synagoge van Nazareth, én in de Kerk,
Zijn huis (tussen haakjes: elke moskee is zonder twijfel óók één
van die huizen van dezelfde God!) Onder Zijn deurbel hangt nu weer op
heel wat plaatsen Zijn mooiste Naam: ‘Immanuel, God-met-ons'. Dat
is vertaald in termen van Jesaja's en Jezus' visioen:
Illegale-kleine-mensen-God, Vader-van-de-uitgeslotenen,
Moeder-van-de-mensen-zonder-papieren, Vluchtelingenkind,
Arme-mensen-vriend. Hij die er altijd zal zijn, als wij vandaag
opnieuw met Zijn visioen durven te beginnen...

