Bouw mijn kerk weer op (2008)

De liturgische kalender geeft aan dat het feest van de kerkwijding van Sint Jan van Lateranen geldt als een Christusfeest.  Het krijgt daarom voorrang op de teksten van de 32° zondag leesjaar A. 

Sint Jan de Doper en Sint Jan evangelist zijn de patroonheiligen van deze statige ruime Romeinse basiliek.  In 904 zijn deze patroonheiligen toegevoegd aan haar eerste titel, Christus Salvator Mundi.  De eerste kerk uit het jaar 324 brengt ons naar de tijd van Constantijn.  Elke kerk is een Christuskerk.  In de kerk brengt hij zijn volk samen.  Elke eucharistie - om het even op welke plaats, kathedraal, dorpskerk, houten noodkerk, huiskerk - stelt Christus aanwezig als bouwheer van de levende tempel.

De kerk van Lateranen heeft deze bijzonderheid dat zij de bisschopskerk is van de paus.  Op het fronton staat in grote letters - Romeinse triomf getrouw – ‘caput et mater omnium ecclesiarum’; ‘hoofd en moeder van alle kerken.’  Waarom zouden we niet meevieren met haar feest?  Het biedt de kans even in Rome te verwijlen. 

Tot in de dertiende eeuw woonde de paus in de buurt van Lateranen.  Daar kwam een einde aan toen de pausen zich in Avignon vestigden (Babylonische gevangenschap van 1309 tot 1377).  Rome was toen voor hen te gevaarlijk.  Daardoor kwamen zij echter onder de invloed van de Franse koningen.  Dankzij Catherina van Siena (1347-1380) van de Dominicaanse derde orde keerde Gregorius XI naar Rome terug.  Maar daarop ontstond het Westers schisma dat van 1378 tot 1417 heeft geduurd.

Paus Gregorius nam zijn intrek op de Vaticaanse heuvel.  Het bestuur van het bisdom Rome is nog steeds in het paleis van Lateranen.  Ik hou niet te veel van de term paleis; de Romeinen des te meer.

Visionairs wensen dat de paus ooit het Vaticaan voor goed zou verlaten om tussen de Romeinen vanuit Lateranen bisschop van Rome te zijn.  Kort na zijn aanstelling als paus heeft Benedictus XVI op 7 mei 2005 in Lateranen bezit genomen van zijn bisschoppelijke zetel, symbool van zijn taak, opdracht en verantwoordelijkheid als bisschop.  Zoals Petrus moet de paus zijn geloof in Christus uitspreken en in dienst staan van de kerk.

In het eucharistisch gebed bidt de kerk om de komst van de Geest over de eucharistische gaven.  Een gemeenschap, groot of klein, viert eucharistie in verbondenheid met de bisschop van Rome en de bisschop van de plaatselijke kerk.  Als wij ophouden voor elkaar te bidden, vervreemden wij.  Ooit las ik dat de scheiding tussen Rome en Byzantium voltrokken was, toen beide kerken ermee ophielden voor elkaar te bidden.  Van zodra wij anderen in ons gebed opnemen zijn we op weg naar ontmoeting en communio.

Naast de grote kerk van Lateranen liggen het pand en het achthoekig baptisterium, beide zeer oud.  Je ziet daar dat de zijmuren van de kerk minder fraai zijn dan de voorgevel en het zijportaal.  De voorgevel werd gerestaureerd voor het jubeljaar 2000. 

De kerk maakte op mij de grootste indruk, wanneer ik er in 1980 mocht bidden tijdens de Europese ontmoeting van Taizé.  Je voelde er toen al iets van het Europa met twee longen omdat jonge Polen en mensen uit Joegoslavië er mochten aan deelnemen.  Het was tijdens deze ontmoeting dat Frère Roger in de Sint Pietersbasiliek het volgende verklaarde over zijn persoonlijke levensweg:

Geraakt door het getuigenis dat mijn grootmoeder met haar leven gaf, vond ik, in navolging van haar, al op jonge leeftijd mijn eigen christelijke identiteit: ik bracht in mijzelf een verzoening tot stand tussen het geloof van mijn wortels en het mysterie van het katholieke geloof, zonder de verbondenheid met wie dan ook te verbreken.”

In de basiliek van Lateranen kijk ik naar het monument van Leo XIII (1810-1903), de paus van de sociale encycliek Rerum Novarum en van de hernieuwing van de wijsgerige studies.  Hij was 68 jaar en had een wankele gezondheid, toen hij tot paus werd gekozen en dit een kwarteeuw is geweest.  Hij deed veel voor de verfraaiing van de basiliek.  Wellicht daarom zijn monument in die basiliek.

Buiten in de buurt van de basiliek staat de imposante beeldengroep van Franciscus met zijn eerste broeders.  Het is opgericht in 1926 bij het zevende eeuwfeest van het overlijden van Franciscus.  Franciscus kwam in Rome bij de machtige Innocentius III de goedkeuring vragen voor de levenswijze van zijn jonge gemeenschap.  De paus had in een droom een monnik gezien die een instortende kerk leek te stutten.  De paus begreep dat het om Franciscus ging en zijn toekomstige invloed in de kerk.  Giotto, die dit tafereel heeft geschilderd voor de Franciscuskerk in Assisi, gebruikte daarvoor het beeld van de kerk van Lateranen.

Met velen zijn we geroepen om vanuit de verscheidenheid van gaven, ambten en diensten te werken aan de tempel van de Heer.