# God heeft zich ontledigd en verkoos ene weg van aardse onzuiverheid te gaan (2004)

- Auteur: Marcel Braekers
- Datum: 24 december 2004
- Liturgie: Feest · 25 december · Kerstnacht · wit
- Bron: https://preken.be/feesten/december/25-kerstnacht/god-heeft-zich-ontledigd-en-verkoos-ene-weg-van-aardse-onzui/


### Begroeting

De profeten hebben het bezongen voor hun volksgenoten en
ook voor ons: dat een Messias zou komen, een God en mens toegewijde,
opdat gerechtigheid de wereld zou doordrenken. Maar toen hij
kwam, bleef alles zoals het was. Geen wolf en lam tezamen
en zwaarden bleven zwaarden. Ook al raakten bonkige herders
vertederd en knielden geleerden voor een kind, de wereld bleef
onverstoord zijn weg gaan. En blijft hij niet tot vandaag
deze onverstoorbaarheid behouden, dat ongeneerde egocentrische
zonder horizon of oneindigheid, zich wentelend in een sfeer
van kleinburgelijk genoeg?

Wat kan deze geboorte van Jezus in Bethlehem dan veranderen
aan onze wereld? Wij die hopen dat ons rusteloos hart, al
was het slechts één moment, vervuld zou mogen worden van vrede,
wat gaat ons dan deze geboorte aan? Wij die zoeken naar geluk
en het graag met beide handen willen vasthouden, wat brengt
ons bij deze wieg? Is God niet te zwak, te onzuiver en aards
in dit kind tot ons gekomen om ons te kunnen ontroeren? Wat
hebben we aan dit ‘zien, soms, even’ die glimp van goddelijkheid
die zo weer ontsnapt? Lucebert schreef er een prachtig gedicht
over heel mystiek en doordacht om ons op weg te zetten om
het heilige te ontdekken zoals nooit vermoed. Vooraleer het
gedicht te beluisteren en zo de kerstnacht definitief in te
zetten wil ik nog een zijsprong maken naar de Advent. Gedurende
vier zondagen bleven we bij de vraag stilstaan: wat geven
we aan de volgende generatie(s) door? Niet alleen wat materiële
welstand, maar fundamentele waarden, gevoel voor verantwoordelijkheid,
hoop die we als een broze schat met ons leven uitstralen.
We wilden deze vraag zo door-denken dat ze uiteindelijk zou
kantelen en overging naar het omgekeerde: wat geven kinderen
aan ons door? Hoe reiken zij op een heel andere manier dan
de volwassenen ons het heilige aan? Lucebert schrijft het
zo: het heilige dat je zo wordt aangereikt is niet puur en
buitenaards. Niet de quantiteit telt, zo begint het gedicht,
‘niet meer bij weinig’, maar een qualiteit van aanwezigheid.
Het verschijnt zonder eigen wil, het weet niet eens waar het
vandaan komt en kent nog niet zijn bestemming. Maar in die
weerloosheid en kwetsbaarheid, uitgeleverd aan de voorthollende
tijd laat het iets zien van de oneindige meerwaarde. Zo verschijnt
ons het goddelijke in zijn aards gelaat.

### Homilie

De Franse romancier, tevens medestichter van ‘artsen zonder
grenzen’, Jean Christophe Rufin schreef reeds enkele geëngageerde
romans. Onlangs verscheen van hem de roman *Globalia*
waarin hij een toekomstige samenleving schetst waar ook wij
naar toe evolueren. Deze samenleving steunt op drie belangrijke
principes: vrijheid, veiligheid en voorspoed.

Globalia is een samenleving die zich afspeelt onder een grote
globe of koepel, waar de temperatuur altijd constant is, de
lucht is er dank zij speciale luchtkanonnen steeds azuurblauw,
men eet er voorverpakte pasta’s, beschikt over de meest perfecte
communicatiemiddelen. Iedereen leeft heel fit en gezond en
wordt zeer oud, want elk orgaan dat wat slijtage vertoont
wordt vervangen. Vrijheid is een absoluut basisgegeven, maar
natuurlijk opdat die vrijheid gehandhaafd zou blijven is veel
controle nodig. Godsdienst is erg verdacht, want dat geeft
mensen een religieuze identiteit zodat ze zich misschien afzonderen
of zich keren tegen deze liberale staat. Op een dag lopen
de inwoners vrolijk door de straat, want het is het feest
van de kat, een feest dat Kerstmis moet vervangen. Naast godsdienst
is ook geschiedenis gevaarlijk, want men gaat dan zoeken naar
zijn wortels en culturele identiteit. Kinderen en jongeren
zijn niet gewenst. Abortus is de regel zodat een nieuwe geboorte
eerder als iets subversief wordt gezien. Wist u trouwens dat
op dit ogenblik in de USA hele wijken en suburbs bestaan waar
kinderen en jongeren ongewenst zijn? Repressie bestaat in
principe niet in Globalia. Politie en gevangenisbewakers zijn
vervangen door psychologen die vriendelijk en begrijpend zoeken
naar de oorzaak van deviant gedrag en vervolgens iemand weer
op de rechte weg zetten. Er is wel één probleem: regelmatig
vallen er bomaanslagen te betreuren. Om zich te beveiligen
heeft men daarom een nul-zone rond de globe geschapen. Regelmatig
worden daar bombardementen uitgevoerd om mogelijke terroristen
af te schrikken. Onmiddellijk daarna lopen alle armen naar
die plek, want ze weten dat dan de helikopters verschijnen
met voedsel voor de getroffen bevolking. De hoofdfiguur tracht
eerst te ontsnappen, maar wordt na opgepakt te zijn weer vrijgelaten
in de buitenzone en vervolgens ervan beschuldigd het hoofdbrein
te zijn achter de aanslagen. Zo heeft men een herkenbare zondebok.

Toen ik dit boek las dacht ik: dat sluit prachtig aan bij
alles waar we in deze Advent mee bezig waren en wat we vieren
met Kerstmis. In de Advent stonden we vier zondagen stil bij
de vraag: wat geven we door aan de volgende generatie(s)?
Welke waarden, welke wereldbeschouwing reiken we hen aan?
Hoe leren we hen om te gaan met geld en bezit? Maar, zo suggereerde
Maurits reeds, je kan de vraag ook omkeren: welke nieuwe,
onverwachte wereld openen kinderen en jongeren voor ons, ook
op geloofsgebied? Hoe reiken zij ons het heilige aan, heel
anders dan wij geleerd hebben via onze opvoeding. Zij doorbreken
door hun vragen en zoeken een gemakkelijke religie met zijn
vaste rituelen, zijn stabiele geloofsleer, enz. Geloven, zo
leren zij ons, begint bij de concrete vragen en ervaringen
die het leven ons opdringt. De eerbied en bescheidenheid die
daarbij hoort opgebracht te worden om zo Gods roepen daarin
te horen. Pas in tweede instantie is geloven ritus, levensbeschouwing,
enz. Verwijzend naar de roman zou ik zeggen: ze brengen het
vreemde en andere binnen, het kwetsbare en waarschuwen zo
het Westen dat het zich niet mag oprollen in een zelfgemaakt
Globalia.

Zo kom ik bij mijn thema van de Kerstnacht. Want in deze
nacht vieren we dat God de kant van de wereld koos in een
kindje voor ons geboren. God koos er niet voor om puur en
zuiver in absolute vrijheid in zichzelf te blijven. Neen,
God koos voor het onzuivere, het fragmentaire, het weerloze
dat er nu eens is en dan weer verdwijnt. Incarnatie betekent
om het brutaal te zeggen dat het heilige voortaan oplicht
tussen de luiers, de papflessen, het dagelijkse zorgen en
het liefdevol bejegenen van elkaar. Geloven kreeg een nieuwe
dimensie toen men ging belijden dat in dit kind, geboren in
armoede, de Messias is. Niet een redding die je altijd maar
voor je uitschuift en waarvan je blijft dromen als het totaal
andere, het vreemde en onbegrijpelijke. Anders dan in de klassieke
Joodse traditie geloven we dat het heilige niet alleen verschijnt
in het Woord en de Thora, maar in het Woord dat in mensen
vlees en bloed wordt met alle beperkingen die daarbij horen
van plaatsgebondenheid en historische concreetheid. Door de
geboorte van dit kind en in de vele Messiassen na Hem gingen
we op een heel andere manier geloven. Het heilige is voortaan
steeds vermengd, het is kwetsbaar en moet door ons behoed
worden, het leert ons dat wat zo weerloos bestaat alleen mag
aangeraakt worden opdat we rijkdom zouden ervaren.

Wat is die Incarnatie? Wellicht zou ik er nog veel woorden
aan kunnen besteden. Maar J. S. Bach drukte het op een magistrale
manier uit in een fragment uit de ‘Hohe Messe’. In het credo
komt de tekst voor: ‘et incarnatus est tertia die’. Niet zoals
bij Mozart waar de sopraanstem altijd maar hoger en hoger
moet zingen om dit wonder uit et drukken. Bach doet net het
omgekeerde: altijd maar van boven naar beneden laten de stemmen
zich vallen, heel stil en eerbiedig, want zo buigt Bach zich
voor dit mysterie. Maar tegelijk steekt hij het fragment vol
dissonante akkoorden om aan te geven hoe paradoxaal het wel
is dat God of het goddelijke vervlochten raakte met onze aardse,
menselijke geschiedenis.

