Een sociaal verhaal: de jongeling van Naïn

Beste vrienden,

Bij een schilderij dat je goed kent, weet je waarheen je moet kijken. Je ziet het dan telkens weer op dezelfde manier. Je hebt dezelfde figuren die in het oog springen, dezelfde handen, dezelfde kleuren. Echt verassende dingen kan je dan niet meer ontdekken. Je kent het schilderij immers en je bent aan zijn uitzicht gewend. En dan valt op een mooie ochtend het licht anders, je blik valt toevallig uit een andere hoek op het schilderij, of iemand zegt iets dat alles in een heel ander licht laat zien. Je denkt een schilderij vanbinnen en van buiten te kennen en dan ziet het er plots heel anders uit. Het opent heel nieuwe perspectieven en je kijkt ernaar alsof je het vandaag voor het eerst hebt gezien.

Ik weet niet of jullie dat ook al is overkomen, maar met schilderijen gebeurt mij dat telkens weer.

En niet alleen met schilderijen, ook met teksten. Ik lees ze telkens weer en ik denk dat ik ze goed ken. Ik weet exact wat er in het verhaal gebeurt en hoe het eindigt.

Een van die teksten is dit verhaal uit het Evangelie van Lucas over de opwekking van die jongeman in Naïn.

Het is een mooi ontroerend verhaal en jullie kennen het ook allemaal. Het gaat over een moeder die haar kind heeft verloren en over Jezus van Nazareth, Gods Zoon, die medelijden met haar heeft en haar haar kind terug schenkt. Het is een beeld vol intimiteit, zeer ontroerend en een van de mooiste teksten uit het Evangelie van Lucas. Een moeder krijgt haar kind terug. Zo kennen we die tekst allemaal en dat is ook zijn grote betekenis. En van die betekenis mag ook niets weggenomen worden. Maar vandaag zou ik nog een ander licht op dit verhaal willen werpen, het perspectief een weinig veranderen en het geheel vanuit een andere hoek bekijken. Aan de grootsheid van het verhaal zal dat niets veranderen – in tegendeel – het krijgt er nog een heel nieuwe dimensie bij.

Laten we er nog maar eens naar kijken: Het gaat hier niet alleen om een moeder en om de liefde tot haar zoon. Het gaat hier ook om een vrouw, waarvan zeer nadrukkelijk wordt gezegd dat ze weduwe is. En dat moet ons de oren doen spitsen. Want Weduwen en wezen horen bij die bevolkingsgroepen in Israël die toen bijna helemaal onderaan de maatschappelijke ladder stonden.

Nog een trapje lager had je alleen nog maar de bedelaars en de melaatsen.

Wanneer een vrouw trouwde, verliet ze definitief het huis van haar ouders. Ze had nu een eigen gezin, een gezin waarin ze behoed werd en van een verzekerd leven kon genieten. Daaruit bestond het sociale netwerk van toen. De echtgenoot en familievader zorgde ervoor dat ze niets tekortkwam en stond garant voor haar verzorging bij ouderdom en ziekte.

Maar wanneer die echtgenoot stierf, en zij weduwe werd, dan had ze alleen nog maar de kinderen. Die moesten dan voor het levensonderhoud van de moeder instaan en ook garant staan voor haar verzorging bij ziekte en ouderdom. Dat was niet altijd geruststellend. De profeten klaagden er steeds weer over dat kinderen zich aan hun onderhoudsplicht onttrokken. De zorg voor de weduwen was in het Israël van Jezus’ tijd een van de grootste sociale uitdagingen. Altijd weer wordt het droeve lot van de weduwen in de teksten van het oude testament aangeklaagd. Altijd weer wordt eraan herinnerd dat men die zwakste schakels van de maatschappij niet mag vergeten.

Bijzonder zwaar woog dat probleem voor die weduwen die kinderloos waren gebleven. Voor hen viel ook de laatste zekerheid, de kinderen, weg. Weduwen zonder kinderen hadden geen enkele kans meer in de maatschappij.

“Er werd juist een dode naar buiten gedragen. Het was de enige zoon van zijn moeder, die weduwe was.”  Het Evangelie spreekt hier niet alleen van de tragedie van een moeder die haar enige zoon verloor. Hier gaat het om een vrouw, die nu door alle mazen van een reeds zeer summier sociaal netwerk dreigde te vallen. Ze had nu helemaal niemand meer die voor haar kon zorgen. Nu reeds zou ze gedwongen zijn om te gaan bedelen, en binnen enkele jaren wanneer ze zwak en ziek zou zijn, zou ze onherroepelijk veroordeeld zijn om een langzame en pijnlijke dood te sterven.  

Het gaat hier niet om een moeder die haar zoon verloor, maar het gaat om een enorme scheefgroei in het sociale netwerk van Israël, om een mens die dreigt ten onder te gaan in nood en ellende. Het gaat om sociale gerechtigheid, en om het feit dat deze pas bereikt kan worden wanneer iedereen, maar dan ook iedereen verzorgd zou zijn.  

Jezus had medelijden met de weduwe en gaf haar niet alleen haar zoon terug, door zijn handelen gaf Hij haar ook terug een perspectief voor een menswaardig leven in haar oude dag.  

Sociale rechtvaardigheid is een zeer belangrijke dimensie in dit verhaal over de opwekking van de Jongeling uit Naïn. Wij leven vandaag in een tijd van bijna onbegrensde mogelijkheden, in een moderne wereld waar het echt niet meer zou hoeven dat mensen van honger omkomen, en waar het in wezen een schande is dat mensen moeten leven zonder een dak boven hun hoofd. In onze moderne wereld hebben wij het zelf in de hand om de nodige maatregelen te nemen om die toestanden te veranderen. In die wereld van ons is deze dimensie van het verhaal dus ook zeer belangrijk.

Jezus geeft ons hier een voorbeeld! Een voorbeeld om ons aan te zetten om uitgestotenen, vluchtelingen en daklozen in onze tijd ook weer een perspectief te geven op een normaal leven. Jezus wil ons aanzetten om net zo te handelen zoals Hij.  Amen.