(Te) mooie woorden: bemin uw vijanden

(Te) mooie woorden?
'Bemint uw vijanden'.

Deze woorden behoren tot de mooiste die Jezus ooit gezegd heeft:
maar tegelijkertijd een van de woorden
waar we het minste mee kunnen.

Als wij het ooit eens zo ver zouden brengen!
Als iedereen zich hier nu eens aan hield.
En dan kijken wij eerst natuurlijk naar anderen die
deze woorden eens goed in praktijk zouden moeten gaan brengen.

De mensen in Irak, Israël, Afrika,
in Azië en waar al niet.
Dan zou het er heel wat mooier uitzien op deze wereld!

Minder gemakkelijk wordt het als je deze opdracht
naar je zelf toe gaat brengen.

Hoe zit het MIJN vijanden,
de mensen die MIJ pijn hebben gedaan,
de mensen aan wie ik, misschien al jaren lang een hekel heb...
vaak terecht vind ik zelf natuurlijk.

Hoe het niet moet hoorde ik onlangs van het verhaal van een Duitse vrouw
die met een Hollander getrouwd was vlak voor de oorlog.
Toen tijdens de oorlog een bombardement haar geboortestad trof
en haar beide ouders waren omgekomen
was er niemand die haar condoleerde.
Vijandschap zet zich voort..
heel gemakkelijk. Verbaasd waren interviewers onlangs nog
dat Nederlandse jongeren die oorlog helemaal niet meegemaakt hadden
nog steeds zeggen een hekel aan Duitsers te hebben,
hoewel de Marokkanen nu die functie van vijanden overgenomen hebben.

'Bemint uw vijanden'. Het is mooi gezegd maar moeilijk.
En wat moet Simon Wiesenthal daarmee
die zich inzette om oorlogsmisdadigers op te sporen
om ze een gerechte straf te laten ondergaan.
Wat moet een oorlogsslachtoffer daarmee?
Zomaar alles vergeten en vergeven?

Zou Jezus bedoelen dat we alle onrecht
maar rustig moeten laten bestaan,
alles vergeten en vergeven en iedereen,
- wat ze ook gedaan hebben -
in vrijheid moeten laten gaan?

'Je vijand liefhebben' - hoe doe je dat?
We kunnen Jezus' fraaie woorden niet begrijpen
als wij er geen verhalen bij vertellen.

En dan hebben wij het grootse verhaal
van David en Saul.

Tot twee keer toe
wordt er verteld hoe David Sauls haat wil breken,
hoe hij zijn vijand tot vriend wil omvormen.

Omdat we niet allemaal meer zo goed zijn
in Bijbelse geschiedenis,
roep ik die verhalen even in uw herinnering omhoog.

a) In het eerste verhaal wordt David door Saul achtervolgd
en krijgt David Saul bijna te pakken als
Saul zich gaat verschuilen in een grot.

Toevallig had David zich met enkele makkers in diezelfde grot verscholen.
Saul slaapt voor Davids neus:
'grijp je kans' zeggen ze
maar David doet het niet.
Wel snijdt hij een stukje van Sauls mantel af.

Als Saul vertrokken is uit de grot
en weer beneden op het pad is roept David hem na:
'heer koning, heer koning'
en hij toont hem de slip van de koningsmantel
die hij heeft afgesneden:
'ik had u in mijn macht, heer koning,
maar ik heb u niet gedood,'

En Saul druipt af, hij schaamt zich
voor Davids mildheid.
Want: tegenover de bloeddorst van Saul
stelt David en teken van liefde.
En de macht van de liefde maakt alle mensen
en dus ook Saul, weerloos.

b) Het tweede verhaal hoorde u vandaag
in geuren en kleuren.

Weer zit Saul David achterna.
Hij heeft zijn legerkamp opgeslagen ergens in de woestijn.
Maar nu neemt David zelf het initiatief
door met zijn knecht Abisai
het legerkamp van Saul binnen te sluipen
en - (terwijl het luide koninklijke snurken weerklinkt)
koninklijke lans die buiten voor de tent prijkt
als een teken van macht en eer
weg te pakken...

Ook nu weer had hij de kans
-en zijn knecht spoort hem daartoe aan-
Saul te doden maar hij doet het niet.

En weer zoekt hij contact met Saul die hem achternazit:
'wat hebt u voor een lijfwacht
het is een schande, ze hebben u zomaar kunnen ontwapenen.'

Als Saul Davids stem herkent ontspint zich een gesprek
waarin Saul zich niet alleen maar verbaast
over Davids handigheid maar meer nog verbaast hij zich
over Davids mildheid, over zijn gebrek aan wraaklust.

Maar het verhaal gaat verder
en aan het einde van het verhaal zegt David grootse dingen:
-groots omdat hij zich klein maakt-
'Heer koning waarom zit u achter mij aan:
ik ben toch maar één enkele vlo.'

Hij is niet verongelijkt of kwaad
maar hij verlost Saul uit zijn gewelds-wel-lust
door zichzelf te noemen : een enkele vlo.
Ik ben van geen belang..
waarom vervolg je mij.

De wapenen zijn Saul nu ook in figuurlijke zin 'uit handen geslagen'
want tegen zo'n houding kan Saul niet op.
-----------------
De mens die kan laten zien
dat het niet om hemzelf gaat
laat staan om het eigen gelijk
opent nieuwe poorten:
hij vernedert zich,
hij geeft ruimte aan de ander...
de vijand heeft geen reden meer vijand te zijn.
Jezus zei:
'Heb uw vijanden lief'
Letterlijk staat er: 'doe daden van liefde aan je vijand.'
Doe iets waar hij verlegen van wordt.
Je vijand liefhebben...
betekent niet
opeens je vijand aardig vinden
maar door daden van liefde en mildheid
de ander beschamen.
Dat is een uiterst subtiele aangelegenheid,
zeker niets iets om een TV-camera bij te halen
hoewel TV-presentatoren hebben ontdekt
dat er geld in zit om mensen met bossen bloemen
er op uit te sturen om een oud conflict uit de wereld te helpen.
Wat een afgang als het niet lukt
en wat een onbeschaamde inmenging in het privé-leven van mensen.

EEN VERHAAL:
Binnen de oude joodse traditie
is daarover een aardig verhaal bekend.
Het gaat over twee mensen die allebei
met hun zwaar beladen ezeltjes langs de weg voortsjokken:
de ene is een goede vriend van jou, de ander
iemand die jou iets heeft aangedaan, noem hem 'een vijand'.

De zon staat hoog aan de hemel en mens en dier
zijn de uitputting nabij.
Precies op het zelfde moment -het is een beetje onwaarschijnlijk
maar mag het in een verhaal-,
precies op het zelfde moment zakken allebei de ezeltjes in elkaar.
Wanhopig staan hun bazen te kijken.

Ze krijgen ze nooit alleen overeind.
En dan kom jij daar langs. Wie ga je het eerste helpen?
Je vriend of je vijand?

De Rabbijnen adviseren: begin bij je vijand.
Als je hem geholpen hebt zal hij je dankbaar zijn
en je vast wel uitnodigen om even de herberg binnen te gaan
en een verfrissing te nemen. Jij hebt hem herkend als een mens in nood.
Hij zal dan ontdekken dat jij geen haatdragend mens bent
en zijn eigen haatgevoelens verdwijnen.

Samen hebben jullie dan genoeg kracht
om alle ezels die er die dag nog in elkaar zullen zakken
op de weg overeind te helpen.

Het verhaal is een gewoon verhaal.
Het gaat over gewone mensen
die elkaar niet van het ene op het andere moment
in liefde hoeven te omhelzen
maar mensen die op een andere manier dan gewoonlijk
met elkaar omgaan,
samen aan het werk gaan en elkaar met nieuwe ogen gaan zien.
Bij het drankje in het café hebben ze de kans gehad
alles even uit te praten. De vijand is vijand af geworden
en samen kunnen deze twee anderen tot zegen worden.

Er staat in de Schrift dat we God moeten beminnen
met heel ons hart en al onze krachten:
Hij is inderdaad de liefde waard, logisch dus: God beminnen.
Maar echt moeilijk (en ook veel spannender) wordt het
als het gebod verder gaat:
'je zult je naaste beminnen als jezelf. '

Als je daarmee begint,
hem lief te hebben als jezelf kom je
-als het goed is- tot de erkenning dat hij net zo is als jij.
Hij is misschien net als jij, egoïstisch,
hij is, net als jij misschien vaak on-attent,
hij maakt, net als jij blunders en fouten...
maar hij is ook een weerloos mens
en hij heeft, net als jij, de steun van anderen nodig.

Om de vijandschap te overwinnen
is een hele avontuurlijke zaak.
Het vraagt van mensen creativiteit en fantasie.
Probeer met je ex-vijand iets, verzin iets nieuws,
maak er iets van samen. Een christentheoloog stelde voor:
erken MOHAMMED als een belangrijke profeet.

In onze kleine familiewereld zijn ruzies smerige steenpuisten,
-ook al noemen mensen dat soms deftig: gebrouilleerd zijn-
in de grote wereld zijn zij een gezwel:
kwaadaardig en de hele mensheid ten dode voerend.
Neen, ik wil mensen die lijden onder familieruzies
geen schuldcomplexen bezorgen deze zondag,
toch willen Jezus' woorden van deze zondag ons iets leren
over het concrete leven van alledag.

Vijandschap blijven KOESTEREN betekent
dat je het kwaad altijd alleen bij de ander blijft zoeken.
Vijandschap wordt lang in stand gehouden
door het blijven koesteren van je eigen vooroordelen
en het daarmee samenhangende koesteren van je eigen gelijk.
Maar die luxe kunnen wij ons niet veroorloven;
een mensenleven is te kort om van je eigen gelijk
bij die vaak heel lang durende conflicten te kunnen genieten.

Concrete daden van mensen die hun fouten erkennen
en anderen die durven vergeven
zullen het aanschijn der aarde vernieuwen.
Iedere dag opnieuw vraagt om geduld, om mildheid
en de creativiteit bij het doen van daden van liefde.
Iedere dag brengt ons in aanraking met mensen
en iedere dag opnieuw brengt ons nieuwe kansen.
De manier waarop wij op die ene dag,
vandaag bijvoorbeeld, met andere mensen zullen omgaan
is van het allergrootste belang.
Zo zullen wij hier en nu
al iets van het Koninkrijk van God kunnen waarmaken,
al is het maar op kleine schaal.
Maar volgens de Schrift is dat zo belangrijk
dat het al of niet komen van het Koninkrijk van God
daarvan afhangt.
AMEN.