Bemin uw vijanden (Lc 6,27-38)

Op het jaarlijkse Taizé-gebed in Brussel van 11 november luisterden de aanwezigen in 2018 naar een getuigenis van Simon Gronowski (1931). Deze advocaat was elf wanneer hij tijdens de oorlog samen met zijn moeder werd opgepakt in Sint–Lambrechts-Woluwe en overgebracht naar de Dossin kazerne in Mechelen. Zij werden daar op de trein gezet voor Auschwitz-Birkenau. Het was het twintigste konvooi vanuit Mechelen. Het vertrok op 19 april 1943. Ter hoogte van Boortmeerbeek lukt het drie overvallers de trein te doen stoppen en een wagon open te maken. Zo kunnen zeventien mensen uit de trein springen. Ter hoogte van Borgloon springt Simon uit de trein. Zijn mama zet hem op de treeplank en laat hem op het goede moment los. Hij kan naar Brussel terug keren en zal verder onderduiken.

Hij getuigt voor de jeugd met een boodschap van vertrouwen Geen haat. Vrijdag 26 oktober is het kunstwerk ‘Embrace’ ingehuldigd. De stalen sculptuur van Koenraad Tinel vloeit voort uit een opmerkelijke vriendschap tussen de kunstenaar en advocaat Simon Gronowski, die beiden een beladen oorlogsverleden met zich meedragen. . Koenraad Tinel groeide op met een vader die Hitler bewonderde en twee broers die collaboreerden. Beiden ontmoetten elkaar in 2012. Hun onwaarschijnlijke vriendschap resulteerde in het boek Eindelijk bevrijd. Geen schuld, geen slachtoffer.

Godzijdank dat in een wereld van haat tekenen zijn waar vijanden met elkaar gaan spreken, muren worden afgebouwd, mensen de hand aan elkaar reiken.

Belangrijke voorbeelden hierbij zijn Nelson Mandela, Detmond Tutsi, enkele plekken in Rwanda, het werk van een aantal Nobelprijswinnaars voor de vrede, de kleine stappen van toenadering tussen Noord en Zuid-Korea.

Hier is uw lans

Wij hoorden in de woorddienst over de grootmoedige daad van David tegenover koning Saul. Saul moest niet veel weten van David, die kleine, sluwe en sterke jongen, die de sympathie heeft. Er is een opstand tegen de koning. David zou hem met gemak kunnen doden. Eerbied voor de koning weerhoudt hem ervan. Hij zal de lans niet gebruiken om te moorden. Steek je zwaard in de schede zoals Jezus het later zeggen zal tegen Petrus in de hof van Olijven.

Elke oorlog is een gruwel. De herdenking van het einde van de eerste wereldoorlog deed ons stilstaan bij de dodende gevolgen van een vijandschap tussen volkeren en bij het langzame proces van verzoening. Oorlog is mensenwerk, vrede ook. Onder het thema Wakker voor Vrede zijn tussen 2014-2018 vredeswakes gehouden in Langemark.

De ander, vriend of vijand

Kunnen we in de tegenstander een medemens ontdekken. Op het kerkhof van Langemark had een bezoeker een citaat achtergelaten uit het boek van Remanque Aan het Westelijk front geen nieuws. "Pas nu zie ik dat je een mens bent als ik. Ik dacht aan je handgranaten, aan je bajonet, en aan je wapens; - en nu zie ik je vrouw en je gezicht en wat wij gemeen hebben. Vergeef me, vriend! We zien het altijd pas als het te laat is. Waarom houden ze ons niet telkens voor dat jullie net zulke arme drommels zijn als wij, dat jullie moeders net zo bezorgd zijn als de onze, en dat wij dezelfde angst voor de dood hebben, op dezelfde manier sterven en dezelfde pijn lijden; - vergeef me, vriend, hoe kon je ooit mijn vijand zijn?"

De medemens is de andere. Daar begint het conflict. Hij kan een compagnon zijn, maar ook een tegenstander. Hij kan met mij optrekken of tegen mij zijn. Conflicten ontstaan wanneer we het zelfde object willen en opeisen. De vijand is degene die me kwaad heeft gedaan, pijn heeft berokkende, schade heeft doen lijden. Dit vijanddenken kan generaties lang meegaan.

Bevrijd uit de greep van mijn vijanden

Hij is mijnvijand en ik ben vijand voor hem. Uit dit vijanddenken ontstaat wraak gevoelens. Vijandschap brengt schade, veroorzaakt pijn, vernedert mensen vernederd. Vergelding leidt tot vernietiging; Oog om oog brengt ons in een wereld van blinden.

Dat we spontaan ertegen reageren ons verdedigen is normaal. Het stoort en anderzijds kan het niet verwonderen dat er meerdere psalmen zijn waar veel wraakgevoelens in steken. De mens hoopt God zal bij helpen. In het Benedictus bidt Zacharias dat “wij bevrijd zullen worden van onze vijanden, gered uit de greep van allen die ons haten (Lc. 1,71).

De zware opdracht

In zijn vlakterede drukt Jezus zijn verwachtingen uit. Hij laat meteen horen hoe hij zichzelf situeert en wat hem dierbaar is. Hij richt zich tot zijn leerlingen en de menigte en zegt hen tot twee maal toe: Bemin uw vijanden.

Het is meer dan een oproep. Het is een bevel. Bijna elke zin in deze vlakterede is een imperatief. De liefde tot de vijand staat centraal in deze rede. Wanneer de christelijke boodschap zich verspreidt in de gemeenschap die Lucas kent doet ze dit met een oproep tot liefde tot de vijand. Het is veel gevraagd: je vijanden beminnen, bidden voor wie je haten.

We hebben het moeilijk met de uitspraken het aanbieden van de andere wang. De woorden van Jezus stoten op onbegrip. Teken van zwakheid, je laten slaan, Of is dit juist een vorm van weerstand? De tweede slag op de wang kan de belager ontredderen. “Breng je vijand ertoe dat hij jou tweemaal meer kwaad berokkent dan dat hij zich had voorgenomen. Wie slaat beseft toch dat hij onjuist handelt. Hij verwacht misschien dat de andere terugslaat en hem het kwaad vergeldt. Maar zo blijft het gevecht duren. Door niet terug te slaan en mogelijks een tweede kaakslag te krijgen, kan het slachtoffer de aanvaller misschien uit zijn lood slaan.” Zo commentarieert Lanza del Vasto de evangelietekst van de andere wang. Het lijkt erop dat Jezus met zijn voorbeelden een provocerende houding aanbeveelt om zo de agressiviteit van de aanvaller te ontmaskeren. Met geweld word je onmenselijk en beschadigt de geweldenaar zichzelf. De tweede slag op de wang, kan de aanvaller totaal uit zijn lood slaan Wanneer hij met het bovenkleed tevens het onderkleed krijgt zodat het slachtoffer naakt voor hem staat, zal de onrechtvaardige misschien inzien hoe zeer hij de waardigheid van een mens heeft aangetast.

Barmhartig als God

Jezus haalt de gulden regel aan, bekend in alle godsdiensten: “Behandel anderen zoals je wilt dat ze jullie behandelen.” Als ik wil dat de anderen mij eerbiedigen, dan moet ook ik hen eerbiedigen. Hij verwacht echter iets ‘meer’ dan wederkerigheid en dat wij berekening overstijgen. Daarom vraagt Jezus dat wij naar de andere gaan vanuit de goedheid van zijn Vader. God kijkt anders naar mensen dan wij denken.

Jezus ziet op naar God zijn Vader, die in de mens meer ziet dan enkel zijn daden. Het is moeilijk te aanvaarden dat ik de wereld moet delen met anderen. Maar God laat de zon opgaan over goeden en kwaden. Wij moeten ons laten leiden door de barmhartigheid van God. We hebben er moeite mee dat God het leven gunt aan degene op wie ik kwaad ben. God noemt het kwade niet goed. Hij verlangt dat wie kwaad doet zich bekeert. Wie schade berokkent moet het onrecht herstellen.

Op 8 december 2018 zijn negentien Algerijnse martelaren zalig verklaard. De meest bekenden onder hen zijn zeven monniken van Tibhirine, bekend door de prachtige film Des hommes et des dieux, alsook door boeken over hun leven. Christian Chergé is in gesprek met een Marokkaanse officier. Christiaan verwijst vanuit zijn geloof naar de gelijkheid van alle mensen en het liefdesgebod. Waarop de officier lachtend antwoordt: « Comment voulez-vous qu’un militaire comme moi adhère à cette religion-là ? Je ne suis pas payé par le roi pour aimer les ennemis du royaume ! » 

Toch is liefde sterker dan de haat. Een prachtig voorbeeld blijft het getuigenis van El Bacnhari, metrobestuurder, die zijn echtgenote verloor bij de aanslag in metro Maelbeek (El Bachari, Een Jihad van liefde).

 Een zelfde boodschap steekt in het lied Ik kies voor liefde. “Dorothy Oger is coach, trainer, dichteres. Ze verloor een vriend bij de aanslagen van 22 maart 2016. In de chaos van emoties van die dag stelt zij zich de vraag: “Hoe kan ik, met wie ik ben en wat ik kan, een positieve bijdrage leveren aan deze wereld? Waar is de wijsheid in wat er nu gebeurt?” De volgende ochtend schrijft ze een gedicht: ‘For love’ – ‘Ik kies voor liefde’. Dorothy gelooft dat liefde het beste antwoord is op geweld. Het gedicht bestaat nu in 69 talen en wordt door de hele wereld gelezen en gedeeld.” Ze bracht een getuigenis tijdens de vredeswake in Langemark.

Antoine Rubbens

Ik kies voor liefde,

Zelfs met een bedroefde ziel,

Zelfs met een gebroken hart.

Ik kies voor liefde,

Omdat de wereld gewond is,

Niet enkel mijn klein stukje land,

Waar het meestal veilig is,

Waar ik me meestal goed voel,

Maar onze wereld overal,

Elke dag.

Ik kies voor liefde,

Omdat we meer licht nodig hebben

Niet méér doden

Niet méér macht

Niet méér bommen.

Ik kies voor liefde,

Opdat onze kinderen veilig zouden zijn,

Onze vrienden beschermd,

Onze grenzen open.

Ik kies voor liefde,

Zelfs met een bedroefde ziel,

Zelfs met een bezwaard hart.

Dorothy Oger, Brussel, 23 maart 2016