Sleutels zijn nuttige voorwerpen. Bijna iedereen heeft er wel een en liefst nog een hele bos: één voor de huisdeur, één voor de wagen, één of meer voor allerlei kasten. Sleutels openen deuren en verschaffen toegang. Als we de juiste sleutel missen, moeten wij buiten blijven.
Zo zijn er ook sleutelwoorden. Voor elke brandkast is er zo een sleutelwoord nodig om ze open te krijgen. Zo zijn er ook in het evangelie sleutelwoorden, die je nodig hebt om toegang te krijgen tot de gedachtegang van de bijbel. Een van zulke sleutelwoorden vinden wij vandaag in onze evangelielezing: bevrijding. Met dit woord wordt heel de zending en boodschap van Jezus ontsloten. Als Jezus voor de eerste keer in de synagoge optreedt, kiest hij de tekst van Jesaja tot zijn programmatekst. Zo zoekt ook een nieuwgewijde priester in het evangelie een tekst waarin hij heel de zin van zijn priesterleven wil samenvatten. Zo zoeken ook de gehuwden een eigen tekst uit het evangelie voor hun huwelijksmis. De tekst die Jezus als programmatekst boven zijn leven heeft geplaatst, is volgens Lucas de tekst van het huidige evangelie. En de kerngedachte daaruit is: "om bevrijding aan te kondigen". Daartoe is Jezus gezalfd door de heilige Geest. Met andere woorden: Gods Geest heeft zich zodanig van Jezus meester gemaakt dat Jezus zich helemaal in dienst wil stellen voor de bevrijding van de onderdrukten. Jezus is in heel zijn leven de openbaring van de bevrijding die God wil bewerken. Daarom werd hem de naam van Jezus gegeven: God zal bevrijden, dat is zijn naam.
Dan wordt er verder gezegd waarin die bevrijding door Jezus concreet zal bestaan. De armen zullen een blijde boodschap ontvangen, de gevangenen zullen bevrijd worden, de blinden zullen zien, aan de verdrukten zal bevrijding verkondigd worden en voor allen komt een jaar van genade, waarin alle vroegere schulden gedelgd worden. Dat alles, zegt Jezus, zal ‘nu', ‘vandaag' gebeuren.
Het is een geweldig programma dat alle beloften van het Oude Testament voltooien zal. De God van Israël is altijd een bevrijdende God geweest. Heel het Oude Testament cirkelt rond een bevrijdingsgebeuren van het volk Gods uit de slavernij. God heeft geen zielen uit Egypte verlost, maar concrete mensen, die gebogen gingen onder het juk van de slavernij. De bevrijding die door God op gang gebracht is, toen Hij de ellende van het volk zag, heeft zijn wortels in de concrete levenssituatie van elke dag.
Daarom zullen wij dat woord van Jezus: bevrijding, naar onze tijd toe moeten vertalen, om te kunnen begrijpen wat God eigenlijk voor de mensen wil doen. Als Jezus aan de armen de Blijde Boodschap wil brengen, dan is die boodschap niet alleen bestemd voor de mensen die materieel werkelijk arm zijn. Mensen bijvoorbeeld die menen dat ze rijk zijn en die er eigenlijk heel arm aan toe zijn. Een mens die meent dat hij alles zelf kan opknappen, die geen God in zijn leven nodig heeft, is er heel arm aan toe. Een rijke man, die er alles voor opoffert om elke dag nog rijker te worden, is er werkelijk arm aan toe. Gevangenen die bevrijd moeten worden, zijn niet alleen de mensen die in de gevangenis zitten. Hoeveel mensen zitten niet gevangen in hun eigen hartstochten, zijn verslaafd aan drugs, zelfzucht, hebzucht. Blinden die zullen zien zijn ook die mensen die niet overleggen welke opgave zij in hun leven hebben tegenover God en de medemens, die geen onder-scheid kunnen maken tussen recht en onrecht, tussen goed en kwaad. Onder de verdrukten, die in vrijheid zullen mogen gaan, zijn ook de mensen die moedeloos en terneergeslagen zijn, mensen die menen dat niemand hen meer helpen kan.
Het is een geweldig programma waarvoor Jezus zijn leven gegeven heeft. Als wij leerlingen van Jezus willen zijn, moeten wij ons inschakelen om dat bevrijdingsgebeuren ook nu, vandaag, te verwerkelijken. Tot nu toe werd er misschien wel wat te veel nadruk gelegd op de deugden die het private leven regelen, zoals de kuisheid, de eerlijkheid, de gehoorzaamheid. Tegenwoordig legt men vanuit het aspect van de bevrijding ook terdege de nadruk op de sociale deugden, die het maatschappelijk leven moeten regelen. Let er maar eens op welke thema's de Paus behandelt in zijn encyclieken: de vrede, de arbeid, de waardigheid van de mens. Waarover gaan de brieven van de bisschoppen? Over broederlijk delen, de christen in de crisis, de ontwapening. Als de vrijheid van de mens versmacht dreigt te worden door overbewapening en onderontwikkeling, dan moeten de christenen vanuit dit manifest van Jezus zich inzetten voor gezonde sociale structuren. Als in ons land alleen een half miljoen mensen geen werk meer kunnen vinden, moeten wij ons inzetten voor een rechtvaardige werkverdeling. Wij moeten erover waken dat de crisis niet wordt afgewenteld op de zwaksten. Dat zijn allemaal vormen van verknechting, waarvan Jezus de mensen wil bevrijden.
Dit Schriftwoord dat gij zojuist gehoord hebt, moet thans in vervulling gaan, mede door onze inzet. Zeg niet dat we daar toch niets tegen kunnen doen. Jezus heeft zijn programma aangekondigd in naam van God, door de kracht van de Geest. In de kracht van diezelfde Geest zullen wij ook mogen delen, als wij ons in naam van God inzetten voor de bevrijding.