Verbinden of scheiden
Jo hing bij aankomst in zijn nieuw appartement een groot wit blad papier aan de muur. Hij zelf en de bezoekers schrijven er een aantal woorden en termen op die (schijnbaar) elkaars tegengestelden zijn. Jo vermijdt er het woordje ‘of’ tussen te plaatsen. Hij kiest resoluut voor het voegwoordje ‘en’. Hij wil verenigen en verzoenen in plaats van te verdelen en mensen tegen elkaar op te jagen. Op het blad staan woordengroepen als: jong en oud, twijfelen en beslissen, katholiek en protestant, dood en leven, kluizenaar en wereldburger. De lijst zal nog langer worden. Hoogstwaarschijnlijk komt het woord ‘of’ er toch eens op, want leven is kiezen. Elke keuze doet pijn. Chaque choix est un sacrifice. Ik kan niet staan en tegelijkertijd liggen. Ik kan niet blijven en weggaan.
Door te verbinden in plaats van te splitsen, door te verenigen in plaats van uit te sluiten, bekennen we dat we opgenomen zijn in een groter geheel. Al wat leeft heeft gemeenschappelijke trekken. Mens zijn is mede-mens zijn. Als mensenkind zijn we verbonden met gans de wereld. Elk mensenkind heeft zijn plaats in de kosmos en een unieke waarde in de ogen van God, Schepper van ons allen, alfa en omega. Redenen genoeg tot verdraagzaamheid.
De eerbied voor de medemens houdt in dat we hem in zijn eigenheid en in zijn anders-zijn erkennen en aanvaarden. In de grafkapel van kardinaal Mercier (1851-1926) in de kathedraal van Mechelen hangt een uitspraak van de pionier van de oecumenische beweging: “Je moet elkaar kennen om elkaar te beminnen. Je moet elkaar beminnen om tot eenheid te komen.je moet elkaar benaderen met grote eerbied.”
Als mensenkind hebben wij langs de gemeenschap van de kerk Christus mogen kennen. Wij blijven onze ogen op hem richten. We ontdekken hem vanuit de omgang met de Schrift. De eerbied voor de Schrift delen we met de Joden. In hun liturgische vieringen beluisteren ze het woord. Al luisteren we allen naar hetzelfde Eerste Testament, toch trekken we daaruit niet dezelfde conclusies. Voor Joden is Jezus een grote gelovige, maar niet de Messias. Moslims erkennen in hem een profeet, maar niet de grootste. Christenen lezen het Eerste Testament vanuit het Tweede Testament. Zij erkennen Jezus als de gezondene van de Vader. Alle, die zich op Christus beroepen, geven hem niet dezelfde betekenis. Zondag 17 januari 2016 bezoekt paus Franciscus de synagoog in Rome, een van de oudste Joodse diasporagemeente, 2000 jaar oud.
De oecumene groeit wanneer wij de zorg om de Bijbel tot de onze maken. Dit leren de contacten met de protestanten. De oecumenische beweging verenigt degenen die het Credo belijden. De Kerken van West en Oost bezitten gemeenschappelijk het Credo, vrucht van de twee eerste oecumenische concilies Nicea en Constantinopel.
De gebedsweek voor de eenheid van de christenen heeft dit jaar als thema “Het woord is aan jou” en neemt als uitgangspunt de tekst uit 1 Petrus 2,9: “Geroepen om de machtige daden van de Heer te verkondigen.”
Vrienden van Theofilus
We vinden in de Bijbel de worsteling van gelovige mensen, mensen van vlees en bloed, met hun goed en kwaad. De evangelist Lucas beschouwt zijn evangelie als een hulp om soliditeit te geven aan ons geloof. Hij wil iets stevigs aanbieden. Geloof is geen sprookje maar stevig historisch en inhoudelijk gefundeerd. Lucas richt zich tot Theofilus. Zijn naam betekent ‘vriend van God’. Lucas schrijft in dialoog met allen die door God bemind worden. Wij geloven dat er velen zijn zoals Theofilus, vrienden van God. In de oecumene danken wij om deze vele vrienden van God. Wij mogen hen ontmoeten in hun eigen traditie. Tijdens de bidweek hebben oecumenische vieringen plaats. Zij tonen de verscheidenheid in eigen stad. Ze bevorderen gesprek en ontmoeting.
Lucas neemt ons mee naar de synagoge van Nazareth. Jezus opent de rol bij Jesaja. Hij zegt nogal uitdagend dat dit ‘heden’ met hem in vervulling gaat. Het vervolg van het verhaal toont dat de toehoorders zich storen aan zijn afkomst. De boodschap van Jezus wordt al eeuwen door gebracht door mensen. De wijze waarop heeft geregeld aanstoot gegeven, zeker wanneer macht kwam in plaats van dienst. In het jubeljaar 2000 vroeg paus Johannes Paulus vergiffenis. Gesprek en reflectie hebben obstakels weggenomen. Samen handelen verenigt mensen. In zijn zorg om de melaatsen te helpen en degelijk te verzorgen was Damiaan blij met de hulp van protestanten en anglicanen. Christenen zijn betrokken in het oecumenisch proces van gerechtigheid en heelheid van de schepping. In 2017 gedenken we 500 jaar Reformatie. Een gedenken waarbij katholieken en protestanten betrokken zullen zijn en samen de weg gaan van conflict naar gemeenschap.
Hij breekt de tussenmuur af
Paulus wendt het beeld van het lichaam aan om over de gemeenschap van de christenen te spreken. Hij houdt er van en vernoemt het in twee grote brieven (Rom. 13,3-8; 1 Kor. 12-14). Korinthe was geen gemakkelijke gemeente. Er waren minstens vier partijen. Een van haar problemen was de voorkeur van sommigen voor het charisma van ‘tongen’ (spreken in talen). Die gave veroorzaakte enige wanorde in de bijeenkomsten. Dan waren er spanningen wegens groepsvorming rondom predikanten. Apollos had een nogal grote aanhang. De partijen in Korinthe waren hun gemeenschappelijk fundament aan het vergeten. Allen waren zij van Christus. Christenen zijn in zijn naam gedoopt. Weet vanwaar je komt en waarheen je gaat. We hebben eenzelfde oorsprong en eenzelfde einddoel. We mogen bijgevolg onderweg mekaar niet naar het leven staan. Religies hebben elkaar bestreden en christenen hebben elkaar bekampt.
Paulus geeft aan de gemeente van Korinthe de les van het lichaam. Elk lid heeft daarin zijn betekenis. Wie zweert bij zijn/haar eigen mening, zondert zich af. Jezus heeft zelf enkele goede richtlijnen meegegeven; “Wie niet tegen ons, is voor ons”, zei hij wanneer zijn leerlingen iemand wilden beletten om in zijn naam duivels uit te drijven (Mc. 9;40). “In het huis van de Vader is ruimte voor velen” (Joh. 14,2). Het is gemakkelijk als elk in dezelfde pas loopt. Uniformiteit doodt echter creativiteit. Kunstenaars aanvaarden niettemin het belang van regels.
De diversiteit van Korinthe is gemakkelijk te actualiseren: de partij van de pastoor - zo die er nog is - en de sympathisanten van de pastorale assistente. Tegenstellingen tussen rekkelijke en strakke, tussen conservatieve en progressieve, tussen ‘binnengebouwelijke’ christenen en christenen op de markt, tussen koninkrijkskatholieken en de gemeenschapskatholieken. De ene leggen meer de nadruk op de incarnatie, de andere op het kruis. Tegenstelling tussen spiritueel en sociaal, tussen hen die de twee verzoenen en zij die hen daarom scheef bekijken. "Profetie is vaak gezien als kritiek op de fouten van andere mensen. Tegenwoordig is de profetische uitdaging ongetwijfeld om de wegen te vinden die boven de verdeeldheid uitgaan. We moeten elkaar uit de ballingschap wegroepen. Dit is gevaarlijk; aan beide uitersten zal je verketterd worden, als schipperend, een verrader van de zuiverheid van de zaak” (Th. Radcliffe, Als je christen bent, waarom draait het?).
We mogen mekaar niet loslaten. Daarom moeten we elkaar niet voortdurend bij de hand houden. Laat ons groeien in oecumenische spiritualiteit: dankbaar om wat we in eigen kerk mogen ontvangen en aandachtig om wat wij van anderen kunnen leren en ontvangen. Sint Augustinus gaf deze goede raad: “Vrijheid in het twijfelachtige, eenheid in het noodzakelijke, maar in alles de liefde.”
Rechtover de hoger aangehaalde uitspraak van kardinaal Mercier hangt in zijn grafkapel een icoon van de verzoening. Deze bevat een dubbel tafereel: dit van de voetwassing en dat van de eucharistie. We zullen de hoogste vorm van eenheid rondom de Heer aan een zelfde tafel slechts bereiken wanneer we diep durven bukken en dienstbaar zijn. Dan kunnen we zingen:
Hoor, hoe van land tot land het snelst
één hoop, geloof en liefde meldt
en Jezus’ naadloos kleed herstelt (ZJ. 710)