Isaak en de God van het leven

×

Waarschuwing

JUser: :_load: Kan gebruiker met ID: 233 niet laden
Als je naar de cijfertjes kijkt in de hoofding, dan weet je het al: er is aardig wat knip werk gebeurd door liturgisten. Misschien last gehad met deze teksten? Het zou me niet verwonderen, want dit verhaal van het zogezegde offer van Isaak is geen lachertje. Het werd ook gedurende eeuwen niet als een verhaal, niet als een goede preek gelezen en verstaan. Het werd dus misverstaan. Wat ons geloof in onze God alles behalve goed heeft gedaan. En dat verdient dit verhaal niet, dat verdient ook onze God niet en dat verdient ook ons geloof niet. Het verhaal is namelijk mooier dan wij menen. Het zegt zelfs het tegenovergestelde van wat wij denken.

Om te beginnen: hier, in Genesis, wordt grof, zeer grof gespeeld. Het is geen grapje. Het is dodelijke ernst, of liever levensernst. Ernst op de grens van leven en dood.

Je moet natuurlijk beginnen met het begin. Abraham heeft in heel zijn geschiedenis niets zelf ontworpen, niets zelf gemaakt. Alles is aan hem gebeurd. Hij is steeds de mens die JA zegt. Hij zegt ja op een revolutionaire oproep. Hij zegt ja op het offer: wat hem terecht dierbaar is, verlaat hij. Waarom? Enkel omdat hij onze Vlaamse spreuk omkeert: liever één vogel in de hand dan tien in de lucht. Hij keert dat om: liever die éne onzichtbare vogel in de lucht dan die tien in mijn hand. Om spreekwoorden zomaar om te keren, moet je al een hele baas zijn. Om dat bovendien nog te geloven, moet je iets wat zeer sterk is, hebben meegemaakt. Dat is het grote geheim van de Abraham-story. Hij was onvruchtbaar met Sara. Uit hen kon er geen kind komen. Als er toch een kind zal komen, zal het opnieuw gekregen zijn: een geschenk-kind, een kind op maat van een Ander. Abraham ontvangt alles. Hij heeft nu eenmaal voor ontvankelijkheid gekozen. Hij ontvangt dus ook Isaak. De naam betekent: hier heeft God gelachen! Hier heeft God gegeven!

En hier begint de ergernis van het verhaal wat we lezen. Dat kind moet worden geofferd, geslachtofferd, gedood. Dat kan toch niet? Eerst gééft God en meteen is het alsof Hij die gave terugeist. Dat is inderdaad grof.

Ik denk, dat we hier twee dingen vergeten. Het eerste is, dat Abraham wordt beproefd: zal hij datgene wat hij heeft ontvangen, voortaan als zijn bezit, als zijn eigendom gaan beschouwen? Zal hij de ontvangen zoon gaan zien als een eigen gemaakt kind? Zal hij het geschenk aanvaarden of het zich toe-eigenen? Op dat punt wordt hij dus beproefd. Maar er is nog meer. Er zijn nog de andere godsdiensten uit de omgeving, uit de buurt. Daar werd God vereerd met kinderoffers. Zo was die God van de heidenen.

Daarmee zitten we volop in de pointe van het verhaal: is Abraham bereid om ook zover te gaan? Denkt hij, dat God, zijn God ook kinderoffers vraagt als teken van gehoorzaamheid? Moet Abraham zo gehoorzamen of is zijn gehoorzaamheid anders? Met andere woorden: is de God van Abraham dezelfde als die van andere godsdiensten? Krijgt Abraham hier de kans om te kiezen tussen een God van de dood of een God van het leven?

En hij is tot alles bereid. Maar dan komt de pedagogie van zijn God tot de eigenlijke lering: raak de jongen met geen vinger aan!!! Dat is het dus. Dat is het eigenlijke, het nieuwe. Geen godsdienst zoals alle andere, geen God dus van de dood maar een God van leven. Hoe zou Hij die gegeven heeft zo kunnen spelen, zo kunnen spotten met Zijn eigen geschenk?
Isaak betekent: hier heeft God gelachen. God heeft gelachen toen Hij Isaak gaf. God heeft gelachen als Hij Isaak teruggaf.
Zo is Zijn zegen: Hij wil niet de dood maar het leven.

Dit verhaal is heel naïef. Maar wellicht missen wij iets als wij er niet toe komen wetenschappelijk te aanvaarden, dat een keuze voor naïeve verhalen helemaal niet dom is?