# Wapenstilstand en weduwen

- Auteur: Antoine Rubbens
- Datum: 29 oktober 2018
- Liturgie: B-cyclus · Tijd door het jaar · 32e zondag · groen
- Bron: https://preken.be/b/door-het-jaar/32/wapenstilstand-en-weduwen/


**November, remember. November is een maand met veel herinneringen. Wij gedenken de slachtoffers van zo vele oorlogen.**

Elf november 1918, het einde van de eerste wereldoorlog. Deze heeft vier jaar geduurd. ²Hij blijft nawerken tot op de dag van vandaag. Ga in eigen land naar de Westhoek en je vindt er overal littekens. Beluister daar het lied van Willem Vermandere, *Duizend soldaten*. Je zal bij elke stap die je er zet, beamen wat hij zingt: “*Ja 't is den oorlog da j' hier were vindt.”* Hun boodschap is een roep tot vrede. Nooit meer oorlog. Nog elke dag komen mensen om door twisten en door strijdende partijen. Er wordt oorlog gevoerd met wapens uit onze landen. De aankoop van gevechtsvliegtuigen en van wapens kost geld. Elke oorlog maakt slachtoffers, verhoogt het aantal weduwen en wezen.

De piëta is een moeder die treurt zoals de moeder van Jezus. Ze krijgt op Goede Vrijdag bij de kruisafneming het dode lichaam van haar Zoon in haar schoot. Het beeld van de piëta heeft kunstenaars geïnspireerd bij hun ontwerp van oorlogsmonumenten. In de *Neue Wache* te Berlijn staat een vergrote kopie van een beeld van de Duitse kunstenares Käthe Kollwitz Moeder *met haar dode zoon.* Het is een *Piëta*, die ze. maakte naar aanleiding van het sneuvelen van haar zoon Peter hier in Vlaanderen tijdens de Eerste Wereldoorlog

Honderd jaar, dit is lang geleden. Of toch niet? Voor Stefan Hertmans was het de tijd van zijn grootvader over wie hij schrijft in zijn boek *Oorlog en terpentijn.*

Mijn vader was oorlogsvrijwilliger 1914-1918. Hij overleed in 1945, zoals nonkel pater op het gedachtenisprentje schreef, na “*zijn laatste ziekte, een nasleep van de ontberingen en zijn zelfverloochening aan het IJzerfront*.”

Het gros van de kerkgangers zijn kleinkinderen van mensen die de Eerste Wereldoorlog hebben meegemaakt, als soldaat, als opgeëiste, als inwoner van een bezet land.

Wij bidden deze dag om vrede, voor landen waar al generaties lang haat en minachting is gezaaid; dat zij de kringloop van het geweld doorbreken en de wapenhandel aan banden durven leggen. Wij bidden voor de slachtoffers van de oorlogen en voor allen die zijn omgekomen door zinloos geweld. “*Oorlogswonden zijn een eeuw oud, maar vooralsnog niet geheeld*”, dit zegt Sara Mieth van de Duitse organisatie *Aktion Sühnezeichen Friedensdienste* (*Tertio* 24 oktober 2018).

**Twee weduwen** (**Mc. 12,38-44)**

Twee weduwen groeten ons bij het einde van dit kerkelijk jaar, waarin Marcus onze gids was. Ze groeten ons, ze bevragen ons en zetten ons op weg naar daden van goedheid. Wij weten niets over hun echtgenoot. Zijn deze overleden na een ziekte, zijn ze omgekomen in een oorlog of door het verzet?

*De weduwe van Sarepta*

De eerste van de twee vrouwen woont in Sarepta. Voor de joden was dit heidens gebied. De profeet Elia komt er terecht tijdens een periode van grote droogte. Droge zomers zijn bij ons eender zeldzaam en zo kon men hier (vroeger) zeggen dat er van een droge zomer geen hongersnood komt. De droogte doet wel de prijzen stijgen. En in landen zoals in de Sahel waar soms jaren op regen wordt gewacht, veroorzaakt droogte honger en armoede.

Deze weduwe was aan het einde van haar voorraad. En op dat moment komt de profeet Elia bij haar. Had hij niet beter het huis van een rijke uitgekozen?

Armen kunnen gastvrij zijn. De vrouw is bereid het laatste beetje dat ze heeft te delen. Liever sterven als solidaire vrouw, dan als vrouw die enkel aan haar zelf denkt. Wij zijn er niet om onszelf te redden, maar om God te dienen door de mensen rondom ons te dienen. “Our reason for living is not to save ourselves but instead to serve God by serving the people around us” (Dr**. Luke Bouman)**. Wie deelt wordt niet armer.“De enige onder u die werkelijk gelukkig zijn, zijn zij die hebben gezocht en gevonden hoe het best hun medemensen te dienen” (A. Schweitzer).

Het verhaal is dan dat wie durft geven, zelf veel ontvangt. Haar pot met meel geraakte niet leeg en de kruik met olie niet uitgeput. Toch komt de vraag naar boven: “Waarom wordt de ene gered en gaan anderen ten onder?” Het is zelfs Jezus die deze bedenking maakt bij zijn discussie met zijn dorpsgenoten in de synagoog van Nazareth: “*Maar ik zeg het jullie zoals het is: in de tijd van Elia, toen de hemel drie jaar en zes maanden lang gesloten bleef en er in het land een grote hongersnood uitbrak, waren er veel weduwen in Israël. Toch werd Elia niet naar een van hen gezonden, maar naar een weduwe in Sarepta bij Sidon*” (Lc. 4,25).

Wat steekt er in onze potten en wat bevatten onze kruiken? Hoe vullen we ze en wat halen we er uit en voor wie?

*Muntjes in de offerkist*

De tweede weduwe is een vrouw die naar de tempel komt in Jeruzalem en daar twee penningen in de offerkist werpt. Kenners van de Bijbelse plaatsen betwijfelen of Jezus van zijn plaats kon zien wat en hoeveel de mensen in de offerkist wierpen. Het verhaal is wellicht beïnvloed door het leven van de gemeenschappen die Marcus kent en het aantal armen dat dit van de rijken overtrof. De armen lopen ook in een christelijke gemeenschap het gevaar achteruit gesteld te worden en minder gewaardeerd. De weduwe in dit verhaal herinnert de leerlingen eraan dat zij twee keer aan de rand staat, als alleenstaande vrouw en als arme vrouw. De waardering van Jezus voor deze weduwe moet de gemeente niet alleen aansporen om het voorbeeld van deze vrouw na te volgen, zij die alles heeft gegeven, maar ook hen bij te staan die zo alleen gelaten zijn als zij” (J. Gnilka, *Das Evangelium nach Markus*, dl. 2, p. 178).

*Christus, de gave van zijn leven*

Tussen de twee lezingen plaatst de liturgie een tekst uit de Hebreeënbrief, een tekst, die een beetje boven onze hoofden gaat. “Van alle brieven uit het Nieuwe Testament komt de Hebreeënbrief zonder twijfel het vreemdst over bij de moderne lezer. De stijl doet plechtstatig en ouderwets aan. Het voornaamste onderwerp lijkt ver al te staan van onze existentiële geloofsbeleving. De overvloedige verwijzingen naar oudtestamentische rituelen en Bijbels figuren zijn daarenboven niet van aard om de brief dichter bij de leer te brengen. Hebreeën is nochtans een meesterwerk” (P. Schmidt, *In vrijheid, trouw en hoop,* p. 198). De auteur van de brief leest de oude Bijbel van de joden als een voorafbeeldende allegorie van het Christusmysterie. Christus is de ware hogepriester. Hij, die zich totaal gaf op het kruis, was de aanzet van een nieuw verbond. “Christus is eens en voor altijd bij God binnengegaan met een zoendoffer dat definitief is, niet meer vernieuwd moet worden. Zo heeft hij voor ons de toegang tot God ontsloten” (*Ibid*. p. 205).

Christus heeft zichzelf helemaal gegeven. Het gebaar van de weduwe in Jeruzalem wijst bij Marcus op de totale zelfgave van Jezus. Hi plaatst het gebaar van de weduwe vóór de eschatologische rede en het lijdensverhaal. De weduwe had God meer lief dan haar vermogen. “*Deze arme weduwe heeft meer gegeven dan alle anderen. Want de anderen hebben iets van hun overvloed geofferd, maar zij heeft van aar armoede alles gegeven wat ze nodig had voor haar levensonderhoud” (Lc. 21,4).*

Zo kunnen we de drie lezingen van deze zondag onder de zelfde nummer plaatsen, deze van het geven, zelfs van de totale gave. Jezus verwacht van ons de armoede van het hart en de wil om effectief te delen met anderen.

*Loslaten en delen*

“Jezus draagt zijn leerlingen uitdrukkelijk op Hem te verkiezen boven al het andere en boven alle anderen en dat ‘*ze zich zouden losmaken van alles wat ze bezitten’* (Lc. 14, 33) omwille van Hem en van het Evangelie (Mc. 8,35). Kort voor zijn lijden stelt Hij hun de arme weduwe van Jeruzalem ten voorbeeld, die van haar armoede alles offerde waar ze van leven moest. (Lc. 21,4). Het gebod zich te onthechten van de rijkdommen, betekent een absolute verplichting om het rijk der hemelen binnen te komen” (KKK, 2544).

Die navolging is niet gemakkelijk. Dit had Marcus al aangetoond bij de ontmoeting van de rijke man met Jezus. Bezit kan ons vasthouden. De arme weduwe bevraagt een kerk, die gevangen kan zitten in eigen structuren en voorzieningen en die als te werelds voorkomt. Een kerk moet zich niet uit de wereld terugtrekken, maar moet deze niet in alles volgen. Wanneer paus Benedictus bij zijn bezoek aan Dutsland in Freiburg sprak over de Entweltichung (ontwereldlijking) werd hem dit niet in dank afgenomen. Een te rijke kerk stelt problemen.

Vrijgevigheid is niet alleen een zaak van geld. We kunnen al veel geven door aandacht en meevoelen, door tijd te maken. De waarde van de gave wordt bepaald door de manier waarop ze gegeven wordt. Gewetensvol doen wat we moeten doen. Hebzucht laten varen. Het beetje meel, de druppels olie, de koperen stukjes, kleine gebaren met invloed. Wij kunnen contacten leggen en meewerken met bewegingen die armen nabij zijn.

Uit een edito van de *Poverello* dit citaat: “Op sommige momenten kan één persoon juist het verschil maken, niet zozeer door de problemen op te lossen, maar door het probleem te helpen dragen, door een stukje weg mee af te leggen. Dit is wat we in *Poverello* proberen, elke dag opnieuw. Wij kunnen en willen de taak van de overheid niet doen. We kunnen enkel, met de mensen die we zijn, een teken van begrip, solidariteit en menselijkheid zijn. De grote sterkte van *Poverello* bestaat erin, dat we dit samen proberen te doen. Alleen kunnen we zo weinig.

Zowel de bedelaar als de weduwe geven niet van hun overvloed, maar van wat ze zelf nodig hebben. Daarom is hetgeen gegeven wordt ook zo waardevol. Het lijkt wel alsof iemand die weinig heeft meer kan geven dan iemand die baadt in de luxe! Dit betekent dat zelfs degenen die op een ziekbed liggen, nog veel kunnen betekenen voor anderen. Het leven van hen die in een bejaard entehuis (soms tevergeefs) op een bezoekje wachten kan zinvol zijn als ze proberen om, vanuit hun eenzaamheid en miserie, toch nog iemand anders op te beuren.”

*Kleine goedheid*

“Tussen alle verwording van menselijke verhoudingen

houdt de goedheid stand. Ze blijft mogelijk,

ook al kan ze nooit een systeem of sociaal regime worden.

Elke poging om het menselijke

helemaal te organiseren is tot mislukken gedoemd.

Het enige wat levendig overeind blijft

is de kleine goedheid van het dagelijkse leven.

Ze is fragiel en voorlopig. Ze is een goedheid zonder getuigen,

in stilte voltrokken, bescheiden, zonder triomf.

Ze is gratuit, en juist daardoor eeuwig.

Het zijn gewone mensen, ‘simpele zielen’,

die haar verdedigen en ervoor zorgen

dat ze zich telkens weer herpakt,

ook al is ze volstrekt weerloos

tegen de machten van het kwaad.

De kleine goedheid kruipt overeind,

zoals een platgetrapt grassprietje zich weer opricht.

Ze is misschien wel ‘gek’ – een ‘dwaze goedheid’ -,

maar ze is tegelijk het meest menselijke in de mens.

Ze wint nooit, maar wordt ook nooit overwonnen!” (Emmanuel Levinas)

