22e zondag door het jaar (2009)

We horen alsmaar spreken over normen en waarden.
Een grijs gedraaide grammofoonplaat.
Waar gaat het eigenlijk over?
Waarde is wat kostbaar is. Waard om te koesteren.
Een norm is de bescherming van waarden.
Ik wil met u naar twee van die waarden kijken.
Allereerst: Eerbied voor alles wat leeft is van blijvende waarde.
Leven is een kostbaar wonder.
De eerbied voor al wat leeft vraagt om normen, voorschriften en afspraken.
Gij zult niet doden.
Als je gaat doden heb je geen leven. Doe dat dan ook niet.
Maar de normen kunnen verschuiven.
Doden in een oorlog is eeuwenlang als een soort sport gezien.
Oorlogshelden.
Dat soort romantiek lusten we niet meer.
Is er wel een rechtvaardige oorlog mogelijk?
Door medische ontwikkelingen komen we tot het zoeken naar nieuwe normen:
wanneer is euthanasie toegestaan, abortus ... ?
Wanneer moeten we stoppen met behandelen om iemands levenseinde te respecteren?
Getuigt de doodstraf van eerbied voor het leven?
En beperkt de eerbied voor leven zich tot de mens,
of hoort eerbied voor dieren er ook bij?
Zouden we vegetarisch moeten leven?
Waarden blijven, normen verschuiven.
Een tweede gebied van normen en waarden is seksualiteit.
Seksualiteit is een godsgeschenk . Van blijvende waarde.
Weg met de grauwsluier van vies en vunzig.
Hoe gaan we ermee om?
Er zijn normen voor nodig,
want als je je alleen door je driften laat leiden, heb je geen leven.
Gij zult geen onkuisheid doen.
Maar die normen veranderen met de tijd.
We hebben nog de tijd meegemaakt dat seks alleen binnen het huwelijk een plaats mocht hebben.
Van een man en een vrouw.
Wij weten nu dat seksualiteit een prachtige waaier van betekenissen en invulling heeft.
In een spannend spel van aantrekkingskracht, intimiteit èn afstand bewaren.
Maar misbruik, ook binnen huwelijk en gezin ligt op de loer.
En commercie verminkt seks tot plat vermaak.
Zo wordt dit godsgeschenk kapot gemaakt.
Dat vraagt om nieuwe normen.
Farizeeën en schriftgeleerden beijverden zich om normen te formuleren.
Daar is niks mis mee, ook vandaag de dag is dat nodig.
Zeker orthodoxe joden onderhouden nauwgezet maaltijdrituelen
zoals in het evangelie beschreven.
De koosjere keuken kent scheiding tussen melk- en vleesgerechten.
Honderden voorschriften vormen een omheining rond de Tora,
Gods aanwijzingen ten leven.
Al die normen bevorderen een aandachtig leven, en een eigen identiteit.
Dankzij deze way of life hebben joden de stormen van de tijden overleefd.
Jezus heeft daar helemaal geen bezwaar tegen .
Integendeel - de evangelies beschrijven hem als een jood
die nauwgezet de aanwijzingen van de Tora volgt.
De tien aanwijzingen van Mozes zijn ook voor hem als van God gegeven.
Respect voor het leven zeker voor dat van kwetsbare mensen is de grondslag.
De van God gegeven Tora is wijs, verstandig en rechtvaardig.
Het verbindt je met leven, met de goddelijke levensbron.
Maar er dreigt een grote valkuil: het legalisme, de norm belangrijker dan de mens.
Naar de eigenlijke bedoeling van de reinheidsrituelen
verklaart Jezus al het eten voor koosjer. Heel radicaal.
Wie koosjer leeft maar onrecht doet, leeft niet naar de Tora.
Wie halal leeft, de ramadan houdt, maar onrecht doet, leeft niet naar de Koran.
Wie vooraan in de kerk zit, maar onrecht doet, leeft niet naar het evangelie.
Letterknechten doen Gods Wet tekort .
Jezus pleit op heel zijn weg om de mens te stellen boven regels.
Laatste toets van handelen is nooit een wetsregel maar de concrete mens.
Hoe doe je de concrete mens recht, hoe eerbiedig je die?
Jezus beziet een mens met de ogen van God,
rechtvaardig èn meedogend.
In heel zijn optreden brengt Jezus dat bevrijdend in praktijk.
Normen en afspraken blijven nodig, maar ze kunnen veranderen,
en omstandigheden kunnen dwingen om ervan af te wijken.
Dat vraagt gewetensvorming van ons allemaal,
een fijngevoelige antenne om te weten waar het op aankomt.
Laten we proberen te zien met de ogen van Jezus,
met de ogen van de Barmhartige Eeuwige.
Maar we raken wel in de war, want uit ons hart komen negatieve krachten.
Jezus noemt ze:"slechte gedachten, ontucht, diefstal, moord,
overspel, hebzucht, kwaadaardigheid, bedrog,
losbandigheid, afgunst, laster, hoogmoed, dwaasheid"
Dat bevuilt de mens van binnenuit, maakt hem onrein.
Maar uit dat hart komt ook geloven, hopen en lieven,
door de Heilige Geest gedreven roerselen van de ziel.
Laat je niet voor de gek houden door negatieve krachten in je,
maar laat je leiden door die van God gegeven krachten in je hart: geloof, hoop, liefde.
Al met al best ingewikkeld.
We hebben elkaar nodig om de knopen te ontwarren.
Het ethisch gesprek kan ons helpen
om de normen te vinden voor ons handelen vandaag de dag,
Op aanwijzing van de Barmhartige Eeuwige, tot wie we gaan zingen:
Gedaan hebt Gij, met sterke hand volvoerd woorden van hoop, bevrijding, mensenrecht.
Diep uit de afgrond hebt Gij ons gehaald tot vlakbij U.
Wegdragend ongerechtigheid.
Ik zal lankmoedig, rijk aan liefde, Ik zal zijn.
Bewarend trouw duizend geslachten lang.