# Maar ik zeg u (Mt. 5,44)

- Auteur: Antoine Rubbens
- Datum: 23 januari 2014
- Liturgie: A-cyclus · Tijd door het jaar · 7e zondag · groen
- Bron: https://preken.be/a/door-het-jaar/7/maar-ik-zeg-u-mt-544/


De Bergrede, “*geniaal en radicaal*”, zo typeert Peter Schmidt de hoofdstukken vijf, zes en zeven uit het evangelie van Matteüs. Wij kijken ietwat verwonderd op wanneer we de Gentse exegeet horen beweren dat de Bergrede door en door Joods is. “*Matteüs heeft uit het Jodendom een eigen elixir gestookt. Al liggen zijn wortels in het Jodendom, dat staat zijn originaliteit niet in de weg*” (*Tertio*, 5 nov. 2008).

Hoofdstuk 5 bevat zes antithesen, waarin Jezus telkens een punt uit de Thora aanhaalt en dan verder gaat om met autoriteit te beweren: “ *Maar ik zeg jullie…*” Met deze antithesen wil Jezus eerder radicaliseren. Hij wil zeggen: Meer nog dan wat jullie gehoord, beweer ik (P. Schmidt, *Ongehoord. Christen zijn volgens de Bergrede*, Davidsfonds, 2008).

Heft Jezus dan de Wet niet op? Stelt hij zich niet tegenover de Wet? Neen, want hij zelf heeft gezegd: “*Ik ben niet gekomen om de Wet en Profeten op te heffen, maar om ze te vervullen*” (Mt. 5,17). Hij stelt zich anders op dan de gangbare mening. Hij brengt alles terug op de oorspronkelijke wil van God. Het hart van de Thora is de Enigheid en de alleenheerschappij van God. Hij verbindt de naastenliefde met Gods heerschappij. Hij is geen nieuwe wetgever, maar laat alles volledig nieuw klinken (G. Lohfink, *Jesus von Nazaret. Was er wollte. Wer er war*, p. 303). Jezus stelt de liefde centraal en brengt alle geboden daarmee in verband.

De Bergrede zegt niet dat christenen de enige zijn om goed te doen en de liefde te beoefenen. Zij bevat de gulden regel: “*Alles nu wat gij wilt, dat u de mensen voor u doen, doet dat ook voor hen. Dat is Wet en Profeten*” (Mt. 7,12). Van deze gulden regel bestaan varianten in andere religies en wereldbeschouwingen. Zo geeft Confucius als gedragsregel mee voor het leven: “*Doe niet aan anderen wat u voor uzelf niet wenst*.” Dit steunt op menselijkheid en wederkerigheid.

Jezus trekt de gulden regel door. “*De idee ‘*behandel de ander zoals je verlangt dat hij jou behandelt’ *wordt door Matteüs extreem doorgedacht tot ‘*bemin uw vijanden.’ *Dat is inderdaad wat je van de ander – je vijand -verwacht: dat hij je zou beminnen*” (Peter Schmidt, *Ib*.)

De vijand verandert, althans reeds in onze gedachten, zo we zijn standpunt proberen te begrijpen.

*Bemin je vijanden*

Bemin je vijanden. Daarover zijn eveneens teksten te vinden bij joden en in de Koran. Jezus stelt het toch zeer radicaal. Hij weet dat we vijanden hebben. De ander is mijn medemens, maar ook de vreemde, de tegenstrever, de dubbelganger. Concurrent of partner? Wat hij neemt, kan ik niet meer nemen. In de bijbel duikt de vijand heel dikwijls op. Israël voelt zich bijna altijd belaagd door vijanden en heeft er veel van kant gemaakt. Even tellen: het woord ‘vijand’ komt 226 keren voor in de bijbel. Het meervoud ‘vijanden’ 317 maal. Hoe kunnen vijanden bondgenoten worden en vrienden?

In de lofzang van Benedictus hoopt Zacharias op de komst van degene die het volk zal redden “uit de macht onzer vijanden en uit de hand van allen die ons haten” (Lc. 1,71,74). Jezus heeft vijanden gehad. Hij had zware uitspraken aan het adres van zijn tegenstanders. Hij is er echter in geslaagd voor hen te bidden en kan op het kruis tot zijn Vader de bede richten tot vergeving van zijn vijanden. De eerste die Jezus op die weg volgt is diaken Stefanus. Deze eerste christelijke martelaar kan, wanneer hij gestenigd wordt, dit gebed van Jezus tot het zijne maken.

*Je vijanden liefhebben kan dit?*

Mensen zitten zo vlug in een vijanddenken. Zulk denken en handelen is bron van geweld. Het zijn soms clichés, die volkeren eeuwenlang over anderen meedragen. Bij gebrek aan passende argumenten word in een debat dikwijls een vijanddenken gehanteerd, waarbij de anderen altijd de schuld krijgt. “*Bij polarisering wordt de tegenstrever een vijand*” (Herman van Goethem, Tertio).

Wij hebben vijanden. Mensen die ons onrechtvaardig hebben behandeld, die een huisgenoot hebben verraden, die ons hebben verwond, die iemand uit de familie hebben vermoord. Het is een zwaar proces om dit te verwerken en de weg om die te vergeven is lastig en zwaar. Jezus vraagt heel veel van ons wanneer hij oproept onze vijand te vergeven. Het is toch wel een van de zwaarste zinnen uit de Bergrede. Toch op die manier komt je het dichtst bij God, zegt Jezus. “*Bovendien het is net door alle kinderen van God te beminnen, dat je volgens Matteüs een beeld van God wordt*” (Peter Schmidt). God laat zijn zon schijnen over goeden en kwaden. Dit wil niet zeggen dat hij het kwade goedkeurt. Maar elke mens is een door God geliefde. Misschien hebben we daar nog het meest moeite mee. Jezus vraagt in de Bergrede dat wij de ander beminnen.

*Ubuntu*

Verzoening is een weg van vrede. Het heengaan van Nelson Mandela heeft de wereld doen terugdenken aan verzoening die hij heeft bewerkt en aan de rol van de Zuid-Afrikaanse Waarheids- en Verzoeningcommissie. “*Een man als Mandela kon niet alleen de gevangene bevrijden, maar ook de cipier. Verzoenen is niet het verleden vergeten, maar het bestrijden met de waarheid. Hij veranderde wetten, maar veranderde ook harten*” (Uit de toespraak van president Barack Obama).

*Jy besoek die bewaarders\
wat die sleutels na jou lewe gehou het\
en jy lawe hul gewetens.\
Jy salf hul skuld.\
Maar gaan rus jy nou in Qunu,\
in die plek van die klapklank.\
Sonder blaam besoek jy die weduwees\
van onderdrukkers, jy vertroos hulle.\
Vir hulle wat jou mishandel het,\
het jy gerusstelling.\
Jou versoening is die mond van nuwe moontlikhede.\
Maar gaan rus jy nou in Qunu\
In die plek van die klapklank.\
Jou skuifeldansie, styf-elmboog gejig\
het stadions met vreugde gevul\
en jou hemde was sjarmant en gekies.\
Die graf is vir jou skouers te klein,\
jy kom uit die heuwels.\
Maar gaan rus jy nou in Qunu,\
in die plek van die klapklank.*

*Een lofdicht van de Zuid-Afrikaan Etienne van Heerden*

De verzoening die Mandela nastreefde houdt verband met een Afrikaanse traditie. Ubuntu, een houding die inziet dat *'ik ben omdat jij bent.'* “Ubuntu is geboren uit het diepe besef van onderlinge verbondenheid en intermenselijke solidariteit. Een mens wordt een mens door andere mensen. (Zulu-gezegde). Ubuntu erkent de grote diversiteit tussen mensen, maar leert dat die diversiteit er slechts kan zijn dankzij de ander” (Jan de Zutter, *Ubuntu of de levenslessen van Mandela* *Knack*, 9 dec. 2013).

Hoe kunnen we de spiraal van geweld doorbreken? Christenen en niet-christenen zijn ermee begaan. Organisaties als *Pax Christi*, *Sortir de la violence* e.a. zetten zich doorvoor in. We zetten al een grote stap wanneer we voor onze vijand bidden. Het wordt een fantastische overwinning “*wanneer* *vijanden weer met elkaar gaan spreken, tegenstanders elkaar de hand weer reiken, volkeren elkaar willen ontmoeten, wanneer wrok voor vergeving moet wijken en vergiffenis het wint van haat*” (Eucharistisch hooggebed 6 voor verzoening).

