Het belang van de context!

Beste vrienden,

Soms is het echt niet voldoende om woorden te horen en te verstaan. Dikwijls hebben we ook het verband nodig waarin die woorden staan om te kunnen weten wat ze juist betekenen.

Zo is het ook met veel zinnen uit de Bijbel, zoals bv. met die zin die we in het Evangelie van vandaag hebben gehoord, en die waarschijnlijk de meest verkeerd begrepen zin uit de hele Bijbel is.

“Oog om oog, tand om tand” lezen we daar. En iedereen gaat ervan uit dat die zin voorschrijft hoe iets vergolden dient te worden. Wanneer iemand mij een oog zou uitslaan, dan moet er bij de dader ook een oog worden uitgeslagen!

Hoe dikwijls wordt die zin niet misbruikt om persoonlijke wraakacties te rechtvaardigen. Hoe dikwijls wordt met deze zin de waarde en de betekenis van het ganse Oude Testament niet in vraag gesteld, of brandmerkt men met deze zin de God van de Bijbel als wrede God?

Daarbij begrijpt diegene die deze zin op die manier leest wel de woorden, maar in geen geval de betekenis van die zin. Die zin klinkt namelijk helemaal anders wanneer we hem zien in de tijd waarin hij is ontstaan. In die tijd golden er heel andere wetten. Die tijd was gekenmerkt door bloedwraak. En wie iemand in een dronken bui een oog had uitgestoken moest er wel degelijk rekening mee houden dat hij door de familie van het slachtoffer in de traditie van de bloedwraak zou worden gedood. Het boek Leviticus verweert zich tegen dergelijk rechtsgevoel en zegt uitdrukkelijk dat er geen leven mag worden genomen om een oog. Alleen dezelfde schade aan lijf en leden die men aan een ander heeft aangedaan, mag ook bij de dader worden volstrekt. Het wordt hier dus geen gruwelijke vergelding bevolen, maar het is veeleer een formule om de straf te milderen, om willekeurige en ongecontroleerde wraak binnen de perken te houden.

Daardoor krijgt ook de uitspraak van Jezus een heel ander gezicht. In het Evangelie van vorige zondag konden we nog duidelijk lezen dat niets van de wet zou worden opgeheven. Vandaag lijkt het alsof hij zijn eigen woorden zou verloochenen, want op het eerste gezicht lijkt het alsof Hij zegt: “In de schrift staat wel dat je vergelding mag eisen, maar ik zeg jullie, vergeeft elkaar”.

Dat is niet juist. Die indruk is bedrieglijk. Jezus zegt hier niet het tegendeel van datgene wat in de Bijbel staat. Hij zegt veeleer: “In de wet staat dat ge geen overdreven vergelding moogt eisen, en ik zeg jullie, ga nog een stap verder en eis geen vergelding. Jezus heft Gods gebod niet op, Hij leidt ons gewoon een stap verder, hij vertaalt die regel, die Mozes’ tijd belangrijk en terecht was, naar de heersende tijd.

En dat moeten wij ook doen. Nadat we onszelf hebben ingeleefd in de tijd en de omstandigheden waarin de Bijbel werd neergeschreven, moeten we datgene wat we daar vinden omzetten naar onze tijd, naar onze situatie en naar de mensen van onze maatschappij. Dat is heel wat anders dan het slaafs herhalen van zinnen uit de Bijbel. Dat is lang worstelen om de zin die achter die teksten steekt te begrijpen. Daarom mag je de woorden die Jezus spreekt ook niet uit hun context rukken, waardoor hun betekenis dikwijls verkeerd wordt geïnterpreteerd, zoals het met zoveel teksten uit het oude testament ook is gebeurd. Wat Jezus ons vandaag meegeeft, die uitspraak over de liefde voor je vijand, is een richtinggevende uitspraak, die ons wil helpen om de vicieuze cirkel van geweld te doorbreken. En dergelijke uitspraken helpen ons ook buitengewoon om militaire vergeldingsacties, zoals we ze in onze tijd zoveel meemaken, met Jezus’ ogen te kunnen beoordelen.

We moeten echter ook goed beseffen waarvoor deze woorden echt niet gebruikt mogen worden. Wie de uitspraak over de liefde voor de vijand aanhaalt om bv de bewoners van het Andesgebergte te verbieden om zich tegen de uitbuiting van hun bodemschatten en de bedreiging van hun gezondheid door de meedogenloze praktijken van Amerikaanse internationals te verzetten, die interpreteert Jezus’ woorden verkeerd. Hij rukt ze uit hun verband en gebruikt ze zelfs om mensen onder de knoet te houden met Gods woord. En dat is perfide! Vooral omdat het hier gaat om een woord van de God die zich aan de mensen geopenbaard heeft door zijn volk uit de slavernij te leiden.

Het gaat er nu eenmaal niet om gewoon naar een woord te luisteren of een tekst te lezen. Het gaat erom dat we de zin van die tekst moeten begrijpen. Wanneer ik dat niet doe, wanneer ik de zin niet begrijp, dan kan zo een woord onzinnig en totaal verkeerd overkomen.  

En dat kan tot verschrikkelijke gevolgen leiden. Want ik verlies misschien, zoals bij het schaken, mijn dame en koning. Maar anderen zouden in dergelijk geval ook hun leven kunnen verliezen.  

Amen