# Overweging bij de 33e zondag door het jaar (2002)

- Auteur: Erna Peijnenburg
- Datum: 15 november 2002
- Liturgie: A-cyclus · Tijd door het jaar · 33e zondag · groen
- Bron: https://preken.be/a/door-het-jaar/33/overweging-bij-de-33e-zondag-door-het-jaar-2002/


De parabel die we zojuist hoorden, over de talenten, wordt
doorgaans in verband gebracht met de bekwaamheden van een mens, met de
verstandelijke gaven of natuurlijke aanleg die een mens bij zijn
geboorte meekrijgt.

Het is zelfs zo dat het woord ‘talent’ via dit bijbelverhaal in onze
taal de betekenis heeft gekregen van natuurlijke aanleg: want
oorspronkelijk was een talent een bepaald gewicht, of de waarde van dat
gewicht in zilver. De parabel van de talenten wordt meestal zo
uitgelegd, dat mensen worden aangespoord om de talenten, die aangeboren
zijn, niet te verbergen, maar ze in te zetten ter wille van Gods
koninkrijk. Natuurlijk is dit een zinvolle uitleg. Maar als je de
parabel nauwkeuriger leest, valt op, dat de talenten waarvan sprake is,
eigenlijk niet kunnen staan voor aangeboren gaven van de knechten. Het
gaat namelijk om bezit van de heer dat hij toevertrouwt aan ieder
volgens zijn bekwaamheid.

Natuurlijk is die Heer een beeld voor God, dat zal elke bijbellezer
aanvoelen. En wat God van oudsher toevertrouwt aan zijn mensen is zijn
eigen Woord, zijn Tora, die mensen richting geeft. Het talent, in de
oude betekenis van een bepaald gewicht of een bepaalde waarde, staat
daarom voor het Woord van God, woorden van waarde, die aan mensen
worden toevertrouwd, waarmee mensen gevraagd worden op weg te gaan. Het
zijn woorden ook, die vragen dat mensen zich eraan durven toe te
vertrouwen. En dan vertelt de parabel dat de eerste twee knechten ermee
aan de slag gaan, ze wagen zich eraan en spannen zich in voor het Rijk
Gods, en met concreet resultaat. De derde knecht echter beschouwt het
talent dat hem wordt aangeboden als iets vreemds, als iets dat hem niet
aangaat. En hij stopt het in de grond om het ongeschonden aan zijn heer
terug te kunnen geven. Deze knecht wordt in de hoek gezet als voorbeeld
van hoe het niet moet. In het evangelie zoals we dat net lazen wordt
hij ‘lui’ en ‘slecht’ genoemd. Met dat soort woorden worden mensen soms
snel afgeschreven: ‘Die? Oh, die is toch maar lui, daar heb je niets
aan.’ Het is wel eens gemakkelijker zo’n snel oordeel over iemand te
vellen, dan je in iemand te moeten verdiepen, en je af te vragen:
Waarom reageert iemand zoals hij reageert? Wat zit daar achter aan
ervaringen, aan teleurstellingen misschien? Het verhaal van de derde
knecht geeft best aanleiding om deze vraag te stellen, want hij geeft
zelf al aan in zijn antwoord aan de heer dat hij bang was, bang voor de
heer die in zijn ogen een hard mens is.

Waar de heer, vlak
voordat hij op reis gaat, blijk geeft van het vertrouwen dat hij in
zijn dienaren stelt, reageert de derde knecht met wantrouwen.
Wantrouwen ten opzichte van zijn heer, dat zich uit in een afwijzing,
waarin pijn en frustratie doorklinken. Ten diepste is het misschien ook
wantrouwen in zichzelf. Zijn afwijzing klinkt als de taal van iemand
die al vaak heeft moeten meemaken niet te slagen in de opdrachten die
hem gegeven werden, niet te beantwoorden aan de verwachtingen. Waarom
zou je nog proberen, als je bang bent tegen de zoveelste teleurstelling
aan te lopen. Waarom nog proberen, als je niet meer durft te
vertrouwen, niet in anderen, niet in jezelf.

Een beetje
wantrouwen is soms wel gezond. Maar heel vaak is wantrouwen funest in
de relaties tussen mensen. In het klein, tussen familie en vrienden, in
het groot tussen landen en godsdiensten, zorgt het ervoor, dat mensen
uit elkaar groeien. En de moeilijke vraag is altijd: hoe doorbreek je
dat, hoe help je mensen, vanuit een houding van wantrouwen, die veel
negativiteit oplevert, te komen tot vertrouwen, dat mensen verder kan
brengen. Jezus was bij uitstek een mens die tijdens zijn leven mensen
nieuw vertrouwen kon geven. Hij hielp een vrouw die kromgebogen door
het leven ging, om zich weer op te richten, hij liet mensen die niets
meer zagen een nieuwe toekomst zien. Het lijkt misschien, alsof de
derde knecht in het evangelie van vandaag uiteindelijk ongenadig hard
wordt aangepakt, doordat hem luiheid verweten wordt, en hem zijn talent
wordt afgepakt omdat hij er niets mee heeft gedaan. In een andere
vertaling wordt die knecht overigens niet lui genoemd, maar lamlendig,
je zou misschien zelfs mogen zeggen: lamgeslagen. De Heer probeert die
lamgeslagenheid te doorbreken. Hij neemt de derde knecht serieus als
mens, een mens die zijn opdracht in het leven waar kan maken. Er wordt
niet vergoelijkend gezegd: Ach, die is nu eenmaal toch minder begaafd,
daar kunnen we beter maar niets van verlangen. Daarom wordt hij
aangepakt over het feit dat hij zijn opdracht heeft laten lopen. Want
de Heer zegt tegen ieder van ons: Jij moet er zijn, op jouw eigen
manier, en op jouw eigen individuele plaats, jij kunt mijn woord daar
volbrengen; als jij het daar niet doet, doet niemand het!

Het
evangelie van vandaag gaat over Gods vertrouwen in ons. Hij wantrouwt
ons namelijk niet, integendeel, Hij heeft juist alle vertrouwen in ons.
Hij heeft ons zijn bezit toe vertrouwd, de aarde waarop wij mogen
leven. En nadat Hij de aarde had geschapen en haar in handen van mensen
heeft gegeven, heeft hij zich niet van de aarde gedistantieerd: Uit de
hele bijbel komt God steeds naar voren als een God die betrokken is en
blijft bij het wel en wee van de mensen, en die zijn mensen steeds
richting geeft. Hij heeft de Tora geschonken, de wet die als een
richtingaanwijzer wil zijn van hoe wij zouden kunnen leven. Hij zendt
tot op de dag van vandaag profeten in ons midden, mensen die Gods woord
verstaan en het weten te vertalen naar onze actuele situatie. Zij
roepen ons op tot een wereld waarin meer gerechtigheid zal zijn, en
vrede een ware kans krijgt.

Uit de parabel van de talenten
blijkt dat de heer vertrouwen wil stellen in ieder mens. Ieder mens is
nodig om te doen waartoe hij of zij in staat is, elk mens kan op haar
of zijn unieke plek, de wereld een klein beetje mooier maken. En dan is
het triest, om te moeten zien dat soms mensen, door allerlei
verschillende omstandigheden, niet meer op zichzelf en niet op anderen
durven te vertrouwen, zoals de derde knecht uit het evangelie. Hij
krijgt van zijn heer een hard antwoord te horen, dat eigenlijk ook
aangeeft dat de heer hem nog niet heeft afgeschreven, zoals hij
zichzelf wel. Uit de verhalen die we kennen over het leven van Jezus
weten we, dat hij vaak kromgebogen, en geslagen mensen weer oprichtte,
opdat zij, met al hun mogelijkheden, tot bloei zouden kunnen komen.
Zalig zijn zij, die Jezus durven te volgen op die weg, en zo leven, dat
zij zichzelf en anderen de ruimte geven om tot bloei te komen. Amen.

