# Wanneer begint de dag? (2008)

- Auteur: Ambro Bakker s.m.a.
- Datum: 25 oktober 2008
- Liturgie: A-cyclus · Tijd door het jaar · 30e zondag · groen
- Bron: https://preken.be/a/door-het-jaar/30/wanneer-begint-de-dag-2008/


Vanmorgen konden we allemaal één uur langer in bed blijven liggen,
omdat de klok weer één uur werd teruggezet. We zijn weer overgeschakeld
op de wintertijd. De dag mag dus één uur later beginnen. Maar: wanneer
begint de dag eigenlijk? Daar zijn veel antwoorden op mogelijk. Voor de
een begint de dag 's morgens vroeg om half vijf, de ander wrijft pas
tegen tien uur de slaap uit zijn ogen. Voor de een begint de dag veel
te vroeg, voor iemand die zwaar in de zorgen zit of ziek is, duurt de
nacht veel te lang. Wanneer begint de nieuwe dag?

Dat vroeg ook
eens een Joodse rabbi (leraar) aan zijn leerlingen: "Wanneer begint de
dag?" Één leerling antwoordde: "als ik een terebinth en een palmboom
uit elkaar kan houden." "Dat is niet voldoende", zei de rabbi.
"Misschien begint het dag te worden als ik een herdershond van een
zwart schaap kan onderscheiden", zei een andere leerling. "Ook dat is
niet voldoende", zei de rabbi: "de nieuwe dag breekt pas écht aan
wanneer je in het gezicht van een mens je het gelaat van je broeder of
zuster kunt onderscheiden. Dan is het pas écht dag geworden".

Deze
wijze les hebben wij meegekregen van de Joodse filosoof Martin Buber.
Misschien begint de dag pas écht, wanneer we elkaar een morgenkus
hebben gegeven, of wanneer een vader of moeder hun kinderen over de
haren strijken. Misschien begint de dag pas écht, wanneer wij elkaar 's
morgens vroeg een goede morgen toewensen. De dag begint waar liefde een
kans krijgt. Dat zegt het evangelie vanmorgen ook: Het voornaamste
gebod in de Wet? “Gij zult de Heer uw God beminnen met geheel uw hart,
geheel uw ziel en geheel uw verstand, en gij zult uw naasten beminnen
als u zelf. Aan deze twee gebo¬den hangt heel De Wet en de Profeten”
(Matteüs 37-40). Evenals de vorige zondagen zitten we bij het evangelie
midden in een stevige discussie tussen Jezus en de Farizeeën en
Sadduceeën. Het is de derde discussie en gaat over de kern van Wet en
Profeten. Jezus zal zeggen dat elke wet onder het primaat staat van de
liefde tot God en tot de mensen om je heen.

Hoe gaan wij om met
de wet? Elke Nederlander wordt geacht de wet te kennen. En dat is
onmogelijk, want er zijn zoveel wetten, regels en verordeningen. Je
hebt tegenwoordig een 'insider', een advocaat nodig, die je de weg
wijst. En ook hij weet het allemaal niet uit zijn hoofd. Achter hem
staan vele dikke wetboeken of een krachtige computer. In de Joodse wet
stonden 'maar' 248 verboden en 365 geboden. Maar dat is ook een
heleboel. Als we dat weten is de vraag van de wetgeleerden wel
gerechtvaardigd. Door de bomen zie je het bos niet meer. Dan komt de
vraag boven drijven: "Vertel me eens waar het in het leven op aankomt!"
Jezus geeft een direct antwoord: "God, je naaste en jezelf: ze staan op
één rij!

Misschien weet je het nog uit je eigen jeugd: kinderen
die door iedereen werden gepest. Het waren altijd dezelfden. Ze stonden
in 'n hoekje van de speelplaats. Dan konden de klappen maar van één
kant komen. Sommigen hielden het niet meer uit en gingen naar een
andere school. Dat wilde wel eens helpen. Ze waren daar geen
buitenbeentje meer. Hoe gingen ze zich daar gedragen? Op twee manieren:
de een werd zelf een pester, alsof dat pijnlijk stukje uit zijn
verleden ten koste van alles moest worden verdrongen. Een ander had
haar les geleerd: ze deed een ander nooit meer aan wat haar zelf was
overkomen. Ze was behandeld als een vreemde in Egypte en wilde dat
weten ook.

Er zijn kinderen die door hun ouders mishandeld zijn.
Ze zweren dat zij dit hun eigen kinderen nooit aan zullen doen. Ze zijn
zelf slaven in Egypte geweest, dus dat gunnen ze geen mens, laat staan
je eigen kind. Maar er zijn ook mishandelde kinderen die, groot
geworden, hun eigen kroost datzelfde leed aandoen. Bijna tegen wil en
dank. Het lijkt wel alsof dat stukje Egypte dat ze hebben meegekregen
in hun jeugd niet uit hun ziel is weg te branden. Israël is
weggetrokken uit Egypte, nu moet Egypte nog wegtrekken uit Israël. De
God van Israël, woord van de Schrift, kiest partij voor de zwakkeren.
Hij zegt: "als hun tranen naar boven komen, zal Ik gehoor geven!".
Tranen over Oost-Timor, Tranen over Irak en Afghanistan, Tranen over
Amsterdam. God komt de zwakkeren te hulp, en altijd in concrete mensen
van vlees en bloed - ons vlees en bloed? God morrelt aan de deur van
ons geweten waar we carrière proberen te maken over de ruggen van
zwakkeren heen. Hoe doof en blind we ook mogen worden: ooit zullen we
vallen -om door schade en schande mens te worden naar Gods beeld en
gelijkenis. Eindeloos mens - naar Gods beeld.

Sommige mensen
kiezen alleen voor mensen die dichtbij hen wonen. Vreemdelingen zijn te
ver van hun bed. Goed, de naastenliefde moet érgens beginnen. Maar kan
liefde voor mensen wel zo selectief en begrensd zijn? Anderen kiezen
met grote gedrevenheid voor mensen verweg. Ze zeggen: hier hebben we
het goed. Mijn aandacht gaat uit naar de mensen aan de andere kant van
de wereld. Waarom zou de liefde zo selectief zijn, dat ze op haar tocht
door de wereld goede mensen overslaat? Soms zingen we wat al te
gemakkelijk "Eer aan God in den hoge", zonder vrede te sluiten met
mensen om ons heen. Je mag Gods gloria niet bezingen, als je je niet
daadwerkelijk inzet voor de afgeschrevenen verweg en dichtbij. Het
heeft geen zin het "Onze Vader" te bidden, als we elkaar als mensen
geen vergiffenis schenken. God en naasten horen bij elkaar. Wat is het
voornaamste gebod: God of de mensen om je heen? Jezus geeft weer een
eenvoudig, maar verbluffend antwoord: de namen van je naasten en de
naam van God horen bij elkaar.

De twee geboden stonden al in de
Schrift, maar ze stonden elk op 'n aparte bladzijde. Het is voor Jezus
als met twee klapdeuren: God en naaste: beiden geven ze toegang tot de
hemel op aarde! En het behoeft nauwelijks verdere uitleg dat de eerste
lezing uit het boek Exodus hetzelfde thema aanreikt. De tien geboden
(de tien woorden) worden toegespitst op concrete situaties: het recht
van de vreemdeling, het lot van weduwen en wezen in de gemeenschap, het
uitlenen van geld aan mensen die in problemen zijn gekomen (rente
vragen?). Ook hier gaat het om de zorg en de liefde en de trouw naar
God en de mensen die jou, ver weg en dichtbij, In Gods Naam zijn
toevertrouwd. Mensen die definitief in de wintertijd terecht zijn
gekomen. Zal het ooit voor hen weer zomer worden? De schriftlezingen
van vandaag geven een handreiking… het is pas echt licht, de dag is pas
echt aangebroken, als wij in het gezicht van een mens onze broeder en
zuster herkennen…

