30e zondag door het jaar A 2008

Aan de liefde hangen wet en profeten. Ik geef u een voorbeeld van één van die profeten. In het eerste boek van de Koningen, heeft Elia - de profeet van de Heer - een duel met de profeten van de afgod Baäl. Beiden bouwen een altaar, beiden slachten een stier, beiden bidden tot hun God opdat de ware God zonder lucifers het brandoffer aansteekt. Een spannend verhaal. Uiteraard wint Elia het duel, want Jahwe de God van Israël antwoordt met vuur uit de hemel. Dan komt de afrekening, ik citeer: "Toen de mensen dit zagen, wierpen ze zich voorover op de grond en riepen: ‘Jahwe is de ware God! Jahwe is de ware God!' Daarop gaf Elia bevel: `Grijpt de profeten van Baäl; laat niemand van hen ontkomen.' Zij grepen hen en Elia liet ze naar de beek, de Kison brengen. Daar liet hij ze afslachten." (1 Kon. 18,39-40)
Een ander voorbeeld uit de wet van Mozes, in de eerste lezing van vandaag: "Als ge hun tekort doet en als hun klagen tot Mij opstijgt, dan zal Ik gehoor geven aan hun klagen. Mijn toorn zal losbarsten en met het zwaard zal Ik u doden: uw vrouwen worden weduwen, uw kinderen wezen."
Gezellig, die wet en profeten. Allemaal liefde...
Sommige mensen lezen dus niet graag in de Bijbel. Alle aansporingen sinds het Tweede Vaticaans Concilie ten spijt, blijft de Bijbel vaak een gesloten boek. En als er dan eens in gelezen of gebladerd wordt... dan is het voor sommigen een afknapper, want: al die moorden in het Oude Testament, zoals hierboven - alsjeblieft zeg, is dát nu het Woord van God? Ja, Gods Woord is moeilijk... als je niet de juiste sleutel gebruikt om het boek open te maken.
Misschien dat om die reden op veel plaatsen de tweede lezing - meestal van Paulus - niet wordt gebruikt: te moeilijk en te zwaar. Zou dat ook de reden zijn waarom op andere plaatsen gezinsvieringen zijn? Aangepaste eucharistievieringen waarbij teksten en Bijbellezingen vergemakkelijkt worden, niet te zwaar? Blijft de Bijbel een gesloten boek omdat we de sleutels niet hebben kunnen vinden?
Aan de liefde hangen wet en profeten. De heilige Augustinus (4e/5e eeuw) onderkende al het probleem dat veel teksten van de Bijbel hard en onbegrijpelijk overkomen. Al in die tijd waren er stromingen die dat probleem oplosten door de moeilijke teksten gewoon te verdringen. Niet lezen, niet aan denken, dan heb je er ook geen last van. Sinds Freud weten we dat verdringing niet het meest zinvolle psychologisch proces is, en zo is het ook met Gods Woord. Het laat zich niet in de boeien van onze vergetelheid slaan, het dringt zich met volle sterkte op. Anderen zoeken daarom hun toevlucht in interpretaties, zoals: dat heeft God niet zo bedoeld, en dus vertálen we de tekst gewoon anders. Dominee Nico Ter Linden verkoopt duizenden van zijn sprookjesboeken. Het lijkt wat op de Bijbel, maar het is gewoon zijn eigen verhaal dat gaat. Logisch dat zijn hooggeplaatste bewonderaars niet meer geloven in de verrijzenis. Veel te moeilijk allemaal, dan maar liever menselijke en politieke sprookjes.
Genoeg vragen nu. Laten we zoeken naar antwoorden. Is liefde nu werkelijk de sleutel op de hele Bijbel, mét al die moeilijke passages?
De eerste vuistregel bij het lezen is: lees nooit zomaar passages en losse zinnen uit hun verband. Wie willekeurig Bijbelteksten aan elkaar rijgt, krijgt zotte theorieën. Ik geef een voorbeeld: In de Bijbel staat geschreven: "Hij ging heen en verhing zich", en ook: "Ga dan en doet gij evenzo.'' Het ene staat in Mt. 27,5 en het andere in Lk. 10,37. Zoek maar op. Moeten we dus allemaal een hoge boom opzoeken? Ja, ho eens even, zult u daarna zeggen: het eerste gaat over Judas, de verrader, en het tweede over het voorbeeld van de Barmhartige Samaritaan. Appels en peren vergelijken. Inderdaad. Wie willekeurig Bijbelteksten combineert of passages buiten het verband leest, staat zó op het verkeerde been en kan hele waardevolle teksten verwerpen. Positief geformuleerd: de hele Bijbel is de context voor elke losse passage. Lees altijd in het geheel van Oude en Nieuwe Testament. Alles hangt met elkaar samen.
Een tweede vuistregel is dan ook: lees altijd met hulp van de Kerk. De Kerk heeft de schat van het geloof in bewaring, en zij wil de gelovigen helpen te lezen zodat ze er wat aan hebben. Wie zomaar bladert, wordt teleurgesteld. De Kerk wil en kan uitleggen wat er mee bedoeld wordt in het geheel van de Bijbel. Daar heeft ze ook de heilige Geest voor ontvangen en dat geeft vertrouwen.
De derde vuistregel is dan wel degelijk: de liefde in alles. Hoe komen we daarbij? Als we de hele Bijbel (Oude en Nieuwe Testament) lezen als één geheel, dan vinden we daarin uiteindelijk één boodschap: God houdt van mensen. En mensen mogen van God houden en van elkaar. God is trouw aan zijn volk, ondanks de avonturen van het volk dat maar blijft zondigen. Ja, al die verhalen van de menselijke gebrokenheid zijn zwaar. In het grote geheel hebben ze hun plaats. Omdat Gods barmhartigheid overwint. Omdat God zijn Zoon zendt om te genezen en tot leven te wekken. Dan heeft zelfs de ergste zonde de keerzijde van vergeving.
De liefde vervult wet en profeten. Hoe dan de twee aangehaalde passages uit wet en profeten lezen? Welnu, dat is alleen binnen de context te zien. Maar de straf die God aankondigt, is in beide gevallen het gevolg van een pertinente weigering om God en de naasten te beminnen. De vermoorde valse profeten weigerden God te beminnen; de mensen die hun naasten onrecht aandoen, weigeren de naasten te beminnen. De lering is: wie niet wil beminnen en zich niet wil bekeren, zal als boontje om zijn loontje komen. Gods liefde laat mensen vrij, perst niemand de liefde door de keel, ook als mensen daarmee hun eigen doodvonnis ondertekenen. Om beide teksten zó te kunnen uitleggen, hebben we de hele Bijbel gelezen en het uitgelegd in de lijn van de Kerk. Zo deed Augustinus dat in de 5e eeuw, zo doen wij dat nog steeds. En dan komen we er altijd uit. Want de liefde is de sleutel om het gesloten boek te openen. Amen.