24A 2011 Mt 18, 21- Mensen zijn erg gevoelig voor onrecht dat hen wordt aangedaan. En dat is maar goed ook. Een
mens mag onrecht dat hem wordt aangedaan
niet goed vinden. Hij hoeft er ook niet
stoïcijns ongevoelig tegenover te staan . Onrecht is onrecht .. en kwetst mensen, ontegensprekelijk. Daarom ook dat onze samenleving, dus wij allen als
collectief, PROBEERT onrecht te bestrijden door rechtspraak. Ik
zeg wel PROBEERT, want we weten allen hoe gebrekkig recht en rechtspraak
functioneert. Ik wil alleen maar zeggen
dat wij als mens ,ook als collectief, in ons samen-leven hebben ingebouwd dat
onrecht niet vanzelfsprekend aanvaard wordt. We zijn het zelfs evident gaan vinden
dat wij, als individu zowel als samenleving, voor aangedaan onrecht een soort –
om het maar op zijn Duits te zeggen- Wiedergutmachung eisen. En ik denk: ook
maar terecht. Onrecht dat ons wordt aangedaan hoeven we niet te vergeten, te doen of het niet gebeurd is
of het gelovig en vroom met de mantel der liefde te bedekken. Ik denk niet dat
dit de toon is van de lezingen die we vandaag horen, of dat God of Christus dat
vans ons vraagt, al gaat het vandaag over VERGEVEN, een van de kernhandelingen
- of misschien beter kernhouding- van een gelovige. Wat KAN vergeven dan betekenen? Laat mij vertrekken bij –wat ik daarstraks noemde- de ‘Wiedergutmachung’. Als iemand geld of iets anders
materieels van ons gepakt heeft, dan verwachten we dat hij ons dat terug geeft.
Restitutie: de zaak is terug effen. De geleden schade is vereffend…. maar dat
is nog niet hetzelfde of gelijk aan vergeven. Het kan ook zijn dat de geleden
schade niet ‘vergoed’ kan worden, dat de zaken niet terug gelijk kunnen gemaakt
worden. Veelal gaat het dan niet zozeer om ‘materiële’ schade, maar om onrecht
waarbij de mens gekwetst wordt in zijn vertrouwen, zijn goede bedoelingen, zijn oprechtheid, zijn eerlijkheid,
zijn goedheid of gekwetst tot in de diepste kern van wie hij is. Die schade kan
niet met geld of iets materieels hersteld worden. Die kwetsuur, die pijn, dat
‘breken’ KAN niet wieder ‘Gut’ gemacht worden. Ook wanneer het onrecht dat u
wordt aangedaan onmenselijk groot is, KAN die niet wieder ‘Gut’ gemacht worden, denken we dan bijvoorbeeld maar
aan het seksueel misbruik , aan vrijwillige doodslag, aan het verlies van een
kind in een ongeval veroorzaakt door een dronken chauffeur. Er KAN niets meer
‘goed’ gemaakt worden. Ik denk dat alleen DAN nog sprake kan zijn van vergeven. Ik zeg wel: SPRAKE van
vergeven… Vergeven is ontzettend moeilijk. Het is moeilijk aan twee kanten. Aan de ene
kant veronderstelt vergiffenis dat er schuld bekend wordt en dat er van die
kant een schuldgevoel is én…. om vergiffenis GEVRAAGD wordt, niet zomaar, maar heel gemeend. Aan de andere kant, de kant van het slachtoffer, is het nog moeilijker:
hij of zij is wellicht getekend voor het leven, de pijn gaat nooit helemaal weg
en hij of zij moet afstand doen van recht op vergelding. En toch denk ik
dat er van de kant van het slachtoffer geen andere mogelijkheid is dan vergeven.
Ik weet dat dit voor het slachtoffer bijna bovenmenselijk moeilijk is,
dat het niet zomaar kan, dat het wellicht een hele lange tijd kan vergen,
dat het een echt proces is, maar zonder vergeving blijft de
vergeldingsdrang, die zich uit een gans leven lang en in de meest alledaagse
situaties, die het leven van het slachtoffer en van de mensen rondom hem of
haar erg moeilijk en zelfs bitter maken.
Maar laten we ook even kijken naar onze gewone alledaagse situaties. Hoe dikwijls gebeurt het niet dat we door
iemand gekwetst worden -of zelf anderen kwetsen - door een opmerking , een verkeerd begrepen woord of misschien zelfs
een scheef woord, misschien ook een niet mis te verstaan gebaar of een of ander voorval, bewust, soms ook
half onbewust. Het zijn dingen die we allemaal mee maken, zo dikwijls, bijna
dagelijks. Ze zijn niet zo ingrijpend als wat ik hier net voor heb aangehaald,
maar toch…en ze komen heel dikwijls in ons leven voor. Hoe gaan we dààr mee om?
Zo gezegd ‘vergeten en vergeven’? Nee,liefst niet! Het onrecht IS er, het moet en
MAG eigenlijk niet verborgen of gecamoufleerd worden. Blijven we die
schuld tegenover elkaar dan meeslepen en altijd verder opstapelen
en zo ons eigen leven en dat van anderen moeilijk maken zo van ‘die pak ik terug’,’ één
keer door hem of haar beledigd, voor altijd en voorgoed beledigd?’ en daardoor
wordt elk écht contact met de ander voorgoed uit gesloten ? Of kunnen we
ook vergeven? Moet de ander daarvoor zijn schuld verwoorden en heel uitdrukkelijk
om vergeving vragen? Of zijn we bereid ook te willen aanvoelen dat de andere op
een of andere manier laat merken dat hij spijt heeft van wat er gebeurd is?
Moet altijd alles met een omhaal van woorden gebeuren of willen we mekaar ook
op andere manieren aanvoelen?
Wellicht kwetsen dikwijls iemand, bewust of half onbewust. En we
bidden ook dikwijls het Onze vader. Weten we dan dat we in het
Onze Vader bidden: ‘God, vergeef ons onze schulden zoals wij vergeven
aan onze schuldenaren’, wat eigenlijk betekent:
‘Zoals wij aan onze schuldenaren vergeven HEBBEN’ , zoals het letterlijk in het
evangelie van Mattheus staat.
Hoe kan God ons vergeven, in het evangelieverhaal de koning die 10.000 talenten
of 60.000.000 dinariën kwijt scheldt, …(hoe kan God ons vergeven) als
wij de ander niet kunnen vergeven, zoals de dienaar in het evangelieverhaal die
een andere dienaar in de gevangenis laat werpen voor 100 dinariën.