Vergeven in drie stappen (2005)

Ik nodig u uit tot een korte bezinning.
Laat alle andere gedachten eens varen en stel u de vraag:
Wat is het ergste dat iemand mij ooit heeft aangedaan?
..............
ik vermoed dat niemand veel tijd nodig heeft om die vraag te kunnen beantwoorden want het gaat dan over iets waarmee iemand je heeft gekwetst en geraakt, pijn heeft gedaan die je tot op de dag van vandaag nog voelt,
ook al zwakt het ergste in de loop van de tijden af.
Misschien was het een promotie die je misliep omdat iemand anders de boel belazerde...misschien werd je opgelicht in zaken of: iemand in wie je alle vertrouwen stelde liet plotseling een heel andere kant van zichzelf zien, liet je in de steek,of iemand miskende je in je eerlijke en serieuze bedoelingen ...
De vraag is aan de orde: wat moet je doen als iemand iets ernstigs naar jou toe heeft misdaan? Wat zou mijn reactie moeten zijn in een dergelijke situatie.

In het evangelie van vandaag treedt Jezus op als een wijze. Hij geeft Jezus een aantal heldere tips. Overigens is het goed te weten dat ze met name bedoeld zijn voor zijn volgelingen, voor mensen die aangesproken kunnen worden op gedeelde uitgangspunten voor hun leven.
Het zijn ook van die raadgevingen die typisch voor Jezus zijn. De wijze raad die Jezus ons geeft gaat -zo is de eerste reactie- toch wel in tegen je spontane gevoel, tegen wat je normaal zou doen. Maar u weet wel met die overwegingen houdt Jezus geen rekening.

Jezus beveelt drie stappen aan:
de eerste stap - word je onrecht aangedaan, zet dan zelf de eerste stap om verzoening te bewerken, om de goede verhoudingen te herstellen.

Dat is nou precies het omgekeerde van wat we meestal denken. Meestal zal het zijn: ik ben echt wel vergevingsgezind maar de ander, diegene die mij trof, die moet maar het eerste initiatief nemen, toch?
Een mooi bedachte reactie maar niet realistisch, want zelden heeft iemand door wat hij heeft aangericht, of wat de intensiteit is waarmee hij de ander heeft gekrenkt.....
Gevolg: er gebeurt helemaal niets, de goede verhoudingen, de vrede in de gemeenschap, in onszelf gaat naar de knoppen....

Waarom zou je actie ondernemen, is een andere veelgehoorde reactie in deze omstandigheden. Een echte christen weet zich te beheersen, die wordt niet kwaad, en laat zeker dat niet aan iemand blijken. Gevolg van dit alles dat de persoon om wie het begon steeds meer vermeden wordt, dat de samenhang in de gemeenschap afbreuk wordt gedaan en die persoon zelf ook niet meer tot zijn recht kan komen. Ja zo grondig kunnen de gevolgen van het kwaad zijn.
Het kost moed en inzet, telkens weer opnieuw om ons gelovige gemeenschap in stand te houden en op te bouwen.

De tweede stap die Jezus ons aanraadt is: regel de zaak onder vier ogen.
Ook weer een wijze raad die ingaat tegen onze spontane gevoelens. Ben je onrechtvaardig behandeld, heeft iemand je echt gekwetst, we zullen veeleer de neiging hebben het van de daken te schreeuwen, of er met anderen over te gaan praten....
Maar bekijk het eens zo: het kan ieder van ons overkomen dat je een ander werkelijk pijn deed en miskende. Dan komt het voor dat je pas na maanden, via via hoort hoe je handelen is overgekomen en wat het effect was. Als je dat dan hoort zou wel door de grond willen zakken.... en je vraagt je af waarom niet onmiddellijk naar mij toegekomen? Zo had ik het toch helemaal niet bedoeld....
Maar wel tegen anderen vertellen....
Zo krijgt -door wij er moeite mee hebben om met rechte korte lijnen te werken, de goede sfeer en heldere verhoudingen in de gemeenschap een deuk.


Maar als degene die de misstap beging niet wil luisteren? Geen begrip toont voor wat ik te melden heb of vasthoudt aan het eigen gelijk, geen enkel teken toont van spijt?
Jezus geeft dan een derde goede raad: als er niet naar je geluisterd wordt, neem dan een of twee andere leden van de gemeente mee....
Als dat nog niet helpt haal er dan nog meer mensen bij. Als dat alles niets uithaalt, dan is Jezus ook duidelijk in wat hij zegt: beschouw zo iemand dan als een heiden of een tollenaar.
Ik herinner er u nog maar eens aan dat Matteus met name schreef voor de Joodse christenen, voor wie woorden als ‘heiden' en ‘tollenaar', belastingophaler voor de Romeinen, prikkelwoorden waren omdat het daarmee ging over mensen die buiten de joodse gemeenschap stonden.

Eigenlijk is Jezus' goede raad best te volgen.
De eerste stap dat het slachtoffer neemt het initiatief,
de tweede stap praat onder vier ogen,
de derde verbreedt het naar de gemeente en de kerkgemeenschap toe.
Jezus' aanwijzingen getuigen wel van gezond verstand: immers als het werkt heb je degene die miskleunde voorgoed voor je gewonnen,
en als die niet wil -maar dat is zijn of haar eigen keuze- dan heb jij toch je best gedaan en kan je niets verweten worden.

Toch zijn we er hiermee nog niet.
Jezus schrijft niet het volgende deel"vergeven voor dummies in drie stappen".
Het gaat allereerst om handelen vanuit gezond verstand en vanuit duidelijke overwegingen, maar dan begint het pas.
Vandaag roept Jezus ons op om het initiatief te nemen opdat mensen die echt verkeerd handelen tot inkeer komen en berouw hebben. Vandaag is die mens wellicht een ander, maar morgen kan ik het zijn die vergeving nodig heeft en die kans op ommekeer.
Jezus heeft een heel reële kijk op wat er tussen mensen speelt en houdt tegelijk vast aan het ideaal van eensgezindheid en vrede onder zijn volgelingen. Moeilijk maar een bereikbaar ideaal.

We zijn er nog niet, zelfs al hebben we Jezus aanwijzingen tot het einde toe gevolgd en zijn we gestoten op onwil: hij is dan als een tollenaar of een heiden voor u, zegt Jezus. Daarmee lijkt de zaak duidelijk: die mensen kunnen worden buitengesloten, daar hoef je je niet meer druk over te maken....

Wat de heidenen betreft:
De eersten die Jezus toen hij pas geboren was kwamen opzoeken waren de heidenen ...
het eerste genezingsverhalen waar Matteus over vertelt is de genezing van een knecht van een Romeins legerofficier.
En herinneren we ons nog een paar weken geleden het verhaal van de heidense Fenisische vrouw die om genezing voor haar dochter vroeg. Van haar zei Jezus: dat hij zo'n groot geloof in Israël nog niet had ontmoet.
Jezus blijkt veel sympathie te hebben voor heidenen (=niet-Joden), zij blijken nogal eens meer open te staan voor Jezus dan zijn eigen broeders.
Wat de tollenaars betreft:
Er werd door de Farizeeën en schriftgeleerden schande over Jezus gesproken als het ging over het gezelschap waarin hij verkeerde:
"hij ontvangt zondaars en hij eet met hen". Jezus antwoordde dan: als je gezond bent heb je geen dokter nodig, ik ben gekomen om de mensen die verloren lopen te redden.
En op zekere dag riep Jezus een man, Matteus genaamd om zijn leerling te zijn en weet je wat Matteus was: tollenaar, belasting-inner.
Conclusie: Jezus schrijft nooit iemand af, zelfs niet de lieden die in de samenleving van toen met de nek werden aangekeken.
De uitspraak: voor u moet hij dan zijn als een tollenaar of een een heiden betekent niet: schrijf hem dan maar af, stoot hem dan maar uit. Zelfs als iemand helemaal niet wil inzien dat hij verkeerd heeft gehandeld, dat hij iemand ernstig tekort heeft gedaan, als alle middelen falen om hem tot inzicht en inkeer te brengen, zelfs dan moet je open blijven staan voor zo iemand. Hem nooit afschrijven, want hij kan nog altijd zich omkeren op zijn weg. Ezekiel: "als wachter heb ik u aangesteld over mijn volk..."

Het evangelie van vandaag zou ik willen rangschikken onder een van de moeilijkste. Niet wat het begrijpen betreft, maar als het gaat over de praktijk. Maar ja: bidden we niet telkens weer opnieuw in het gebed van Jezus:
vergeef ons onze schuld, zoals ook wij aan anderen hun schuld vergeven......

Onlangs nog hebben we een treffend voorbeeld gezien van evangeliebeleving. U weet dat broeder Roger, de oprichter en het hoofd van de Taizégemeenschap in Frankrijk, enkele weken geleden is neergestoken door een Roemeense vrouw, Luminita Solcan is haar naam.
Broeder Alois, de opvolger van broeder Roger hield het openingswoord bij de uitvaart en begrafenis van broeder Roger. Luistert u eens naar deze woorden met het evangelie van vandaag in uw achterhoofd:
Broeder Aloïs zei: "Broeder Roger herhaalde heel vaak de volgende woorden: God is verbonden met ieder mens, zonder uitzondering... wij willen graag in zijn voetsporen gaan.....
Broeder Roger kwam steeds weer terug op de evangelische waarde van goedheid van hart. Dat is geen loze term maar een kracht die de wereld kan omvormen omdat God door haar werkt. In confrontatie met het kwaad is goedheid van hart een kwetsbare werkelijkheid....

Omdat broeder Roger niet hield van lange toespraken in de kerk wil ik graag eindigen met een gebed:
Goede God wij vertrouwen Luminita Solcan toe aan uw genade. Handelend in haar ziekte heeft zij een eind gemaakt aan het leven van onze broeder Roger. Met Christus op het kruis vragen we u: vergeef haar, ze wist niet wat ze deed...
Heilige Geest, wij bidden u voor het Roemeense volk en voor de jongeren uit Roemenië die zo geliefd zijn in Taizé.....

Zo leven, zo consequent evangelisch handelen, ik denk niet dat we het uit eigen kracht kunnen, gelukkig eindigde het evangelie met deze belofte:
"Waar er twee of drie in mijn naam bijeen zijn daar ben ik in hun midden."