Stilte (2002) 1

Stilte is in de winkel van wat het hedendaagse leven te bieden heeft een schaars en zelfs kostbaar artikel. Dubbele beglazing kan beschermen tegen verkeerslawaai. Dan neemt in huis de boormachine van de buurman, de eigen TV of geluidsinstallatie die agressieve taak over. In de winkel, in de lift, er wordt altijd wel een muziekje over ons heen gesproeid. De nieuwste ontwikkeling is een speciale geluidsinstallatie voor het toilet. Wie in een hedendaagse kerk de stilte zoekt komt vaak bedrogen uit, want ook daar wriemelen de Jaargetijden van Vivaldi of zoiets tussen de pilaren door om de beklemming die stilte kan veroorzaken te bestrijden.

Want stilte kan wel degelijk beklemmen. Wie kent niet de spannende stilte in een examenlokaal? Ik herinner mij de pijnlijke stilte als een kapelaan in de kerk vast zat in zijn preek. Dan brak mij het zweet uit en bad dat hem toch weer iets binnen zou schieten, kon niet schelen wat. Wie iemand kent die volkomen doof is die weet hoe angstig dove mensen in het leven kunnen staan doordat ze niets of niemand horen aan komen. Naar eeuwige stilte verlangen doet geen mens.

Het gaat om een goede verhouding tussen geluid en stilte. In een mooi muziekstuk is die verhouding te vinden. Dat nodigt uit tot luisteren en soms tot overdenken van de gezongen tekst. Dat is iets anders dan alleen maar horen dat de stilte wordt verdreven. De eeuwenoude Gregoriaanse zang wordt ook wel de muziek van de stilte genoemd omdat dit geluid iets kan oproepen, kan doen vinden wat we toch eerst en vooral alleen in de stilte vinden: rust bijvoorbeeld. Managers begeven zich naar een stiltecentrum om er te genezen van een burnout of om die nog net te kunnen voorblijven.

Het is geen nieuwe vinding van onze tijd dat alleen in de stilte bijzondere waarden in ons wakker worden. Door alle tijden, levensbeschouwingen en godsdiensten heen hebben mensen ontdekt dat alleen in de stilte een mens kan thuis komen bij zichzelf , tot bezinning kan komen om te denken over wat hij in de voorbije tijd deed en wat hij gaat doen in de toekomst. Alleen in de stilte hoort en ziet een mens de diepere dingen van het leven al lijkt dit een tegenspraak. Hij komt terecht bij zichzelf, bij de betekenis van zijn leven, bij zijn oorsprong en bestemming. Gelovige mensen weten net zoals de profeet Elia, dat God niet te vinden is in de storm, in de aardbeving of het vuur, maar dat Hij juist in de stilte vlakbij komt, tot midden in de mens zelf die naar zijn beeld gemaakt is. Daar kan al het goede en de Algoede ontdekt worden en tot leven komen.

Men zegt wel eens: “Nood leert bidden”. Dat mag zo zijn, maar alleen als de ontdekking tevoren, in rust en stilte, heeft plaats gevonden. Jezus van Nazareth maakte duidelijk dat pas als de levensstormen zijn gaan liggen er bij God aangeland kan worden.

Geen pleidooi voor absolute stilte, wel voor meer stilte, meer plaats dan voor God en het goddelijke in ons bestaan. Meer dan een reden om ook die stilte te blijven zoeken.