Suizen in de bries (2011)

Vrede hervinden, dat is denk ik iets wat voor ons allemaal belangrijk is als we door iets uit het lood geslagen zijn. Ik zal u eerlijk zeggen dat ik geschokt was toen ik van vakantie terugkeerde en de kranten vol stonden over de moordpartij in Oslo. 77 mensen, met name jongeren, omgebracht, enkel omdat ze bij een partij hoorden die vindt dat moslims als minderheidsgroep een volwaardige plaats verdienen in de Noorse samenleving. Ik hoorde er voor het eerst over tijdens een voorbede van een van de broeders in een viering in het klooster van het Franse dorpje Taizé. Want daar heb ik de laatste week van mijn vakantie doorgebracht. Je voelt in zo'n week zoveel vrede te midden van zo'n 4000 jonge mensen uit de hele wereld; jonge mensen die open staan voor ontmoeting, ook met mensen die hen vreemd zijn. In Taizé wordt ook met respect gesproken over de islam. Men beseft daar heel goed dat slechts een kleine minderheid van de moslims in de wereld geweld en terrorisme toejuicht. Je ziet het in Syrië nu. Miljoenen mensen die genoeg hebben van de dictatuur en niet meer bang zijn voor het leger. Ze willen vreedzame veranderingen. Er is iets van binnen met hen gebeurd, zodat ze zich niet meer klein laten krijgen. Laten we hopen en bidden dat het daar goed afloopt.

Over opstaan tot nieuw leven gaat het ook in de eerste lezing. De profeet Elia is eerst volkomen lamgeslagen. Maar uiteindelijk hervindt hij zichzelf. Deze profeet uit de 8e eeuw voor Christus verzet zich tegen de vruchtbaarheidscultus van de Baälspriesters. Elia beseft dat God niet alleen vruchtbaarheid wil, maar ook en met name vrede en gerechtigheid. Koningin Izebel steunt de afgoderij van de Baälspriesters, en zij laat jacht maken op Elia. Elia vlucht. Hij wordt een politieke vluchteling en geeft de moed helemaal op. Onderweg wordt hij bemoedigd door een engel, en dat brengt hem ertoe naar de Horeb te gaan, de berg in de Sinaï waar Mozes zijn openbaring had ontvangen. Hij gaat op zoek naar zijn grondinspiratie. In daarboven op de berg, in die rotsspleet, gebeurt er iets bijzonders met Elia. Hij is helemaal open naar God, want hij laat aan God zien hoe moedeloos en wanhopig hij is. De storm en de aardbeving uit het verhaal zijn beelden dat er echt iets gaat gebeuren. Uiteindelijk volgt er het suizen van een zachte bries. Elia voelt dat God hem echt nabij komt en hem van binnen weer zacht maakt, moed inspreekt. Elia vat weer moed en herneemt zijn opdracht. Het staat misschien ver van u af. Maar het gebeurt ook in onze tijd, dat mensen die werkelijk Gods aangezicht zoeken, voelen dat Hij nabij komt en hen aanraakt. Angst en wanhoop worden overwonnen. Mensen kunnen vervuld worden van nieuwe kracht, van liefde voor het leven. In het christendom, maar ook in de islam en in het jodendom, de godsdiensten die zo nauw aan elkaar verwant zijn..

Dan het evangelie. Er zijn twee versies van dit verhaal over varen op de wilde golven van een meer. U kent vast die variant waarin Jezus in de boeg ligt te slapen. Wakker gemaakt maant hij de storm om te gaan liggen. En zo geschiedde. In het verhaal van vandaag zitten de leerlingen alleen in hun boot. Het stormt niet, maar er is wel fikse tegenwind. Zo is het misschien wel een verhaal dat dichter bij ons staat. Want fikse tegenwind, dat kennen we allemaal wel in periodes van ons leven. Hoe ga je daarmee om? De kunst is altijd in jezelf de hoop en het vertrouwen te bewaren dat het misschien toch weer goed kan komen. In het verhaal wordt duidelijk dat de leerlingen hun innerlijke kalmte herwinnen. Hoe? Zij ervaren op een gegeven moment dat God naar hen toe komt, hen nabij is, Matteüs voegt nog iets toe aan het verhaal. Hij laat Petrus, de leider van de jonge kerk, in het water stappen, Jezus tegemoet. Het is opvallend dat in zowel het Oude als het Nieuwe Testament belangrijke figuren grote dingen doen, maar tegelijkertijd ook gewone mensen blijven, kwetsbare mensen, mensen die ook hun zwakke momenten hebben. Matteüs wil er mee zeggen: als kerk hebben we weet van Gods liefde, van Gods heilige Geest. Die werkt in ons. Maar we blijven allemaal ook mensen, met onze kracht en onze zwakte, met twijfels, met zoeken en tasten, met vallen en opstaan. Dat kan heel goed samengaan met een groot geloof.

Dat mensbeeld lijkt me belangrijk in tijden van onzekerheid. We leven in een tijd dat er weer een toenemende behoefte is aan alles verklarende theorieën. Mensen die zich geen raad weten met de moderne wereld worden angstig en boos en zoeken daar een ideologie bij die hun wrok bevestigt. Dan kan moslimfundamentalisme zijn. Of de mentaliteit van een christelijke kruisvaarder, een tempelier, zoals bij Anders Breivik. Of een ander soort van vierkant denken. Bij elk fundamentalisme gaat iets wezenlijks verloren: de barmhartigheid, de menselijke zachtheid, de liefde. Bij Elia is God niet aanwezig in de storm en in de aardbeving. Die beelden horen meer bij krachtpatsers, bij stoerheid, bij fundamentalisme. Elia herwint bij het suizen van de bries uit Gods hand zijn tederheid en kracht. Hij ontspant, en de Geest van God krijgt weer ruimte. Moge dat ook gebeuren met ieder van ons.