16de zondag door het jaar A (2008)

De zuivere Kerk bestaat niet. Nee, ik begin deze preek niet met het afbreken van de Kerk, want ik geloof dat de Kerk heilig is. Maar toch zeg ik: de zuivere Kerk bestaat niet.
Vanaf de eerste eeuwen hebben mensen geworsteld met de aanwezigheid van allerlei zondaars in hun midden. De vraag waar het kwaad vandaan komt is op zich al een onoplosbaar geheim - zo lijkt het - maar de aanwezigheid van duidelijk aanwijsbaar onkruid te midden van mensen, die gedoopt zijn in Jezus Christus, allemaal braaf naar de Kerk gaan, die toch allemaal het goede geleerd hebben... het is aanstootgevend, onverdraaglijk, onbegrijpelijk. Als het zo is dat mensen als gedoopten kinderen van God zijn, waarom leven ze er dan niet naar? Waarom kan dat allemaal maar, waarom doet God niets?
Wie een beetje door de kerkgeschiedenis bladert, komt in bijna elke eeuw wel een stroming tegen die heeft geprobeerd om het probleem op te lossen. Weg met de zondaars: zuiveren, hervormen, verbeteren, aanpassen! Ik ga ze niet allemaal opnoemen, maar ik kan wel zeggen dat het een mislukking geworden is. De Kerk die alle eeuwen overleefd heeft is een gemengde gemeenschap van heiligen ten voorbeeld en zondaars ter afschrikking.
De zuivere Kerk bestaat dus niet hier op aarde. Zoals Jezus vandaag ook in het evangelie aangeeft: tarwe en onkruid groeien samen op tot de oogst. Ja, tot de oogst, want God laat de mensen in vrijheid vallen en opstaan, maar eens komt er een einde aan deze wereld en dan zullen schapen en bokken, tarwe en onkruid wel degelijk gescheiden worden. Dat is een troost: eens is er gerechtigheid. Eens is er wel een zuivere Kerk: in de hemel. Eind goed al goed.
Het Tweede Vaticaans Concilie leert over de Kerk: "ze is aan de ene kant heilig, maar aan de andere kant nog op weg om gezuiverd te worden." Heilig, omdat Jezus Christus heilig is en Hij zijn verlossingswerk goed heeft gedaan. De gebrokenheid van de wereld ligt niet aan Jezus alsof er aan zijn Kruis en Pasen wat zou ontbreken. Daarom is de gemeenschap van de Kerk als geheel heilig, omdat Jezus heilig is en zijn leven heeft gegeven voor en aan de Kerk. Aan de andere kant moet ze nog worden gezuiverd. Ja, dat is de ware reden waarom er nu nog niet wordt geoogst. God heeft geduld met ons.
In het evangelie verbiedt Jezus om het onkruid uit te trekken, want: "ik ben bang dat ge, wanneer ge het onkruid bijeengaart, de tarwe mee uittrekt." De goeden hebben te lijden onder de slechten. Maar ook: zien wij wel goed wat onkruid is? Wij denken misschien wel onkruid uit te trekken, maar dat kan in feite een onvolgroeide korenaar zijn. Welke mens durft te beweren dat hij bij de tarwe hoort? Welke mens zal beweren dat zijn korenaar al volgroeid is en vol zit met rijpe korrels? Wat verbeelden we ons wel niet? Waarschijnlijker is, dat wij die tarwe zijn, er aan de buitenkant nog onvolgroeid en onvolmaakt uitzien, misschien wel als onkruid. Dan mogen wij blij zijn dat God nog geduld heeft en ons niet in de oven gooit. En als we daar voor onszelf blij om zijn, laten we dan ook anderen gunnen dat ze nog even op de akker mogen staan. Geduld met onszelf, geduld met anderen.
De zuivere Kerk bestaat niet. Nee, want wij zijn allemaal nog op weg om zuiver te worden. We zijn nog niet volgroeid. We zijn allemaal soms nog wat onkruid-achtig.
Het probleem wat mensen dus hebben met de zondige gedaante van de Kerk is misschien wel het probleem wat ze hebben met hun eigen zondigheid. Verbeter de wereld, begin bij jezelf, zeggen we dan. Zit niet meteen te kijken naar wat anderen verkeerd doen, terwijl je misschien blind bent voor je eigen tekorten. Gun anderen de kansen die je jezelf niet wilt ontzeggen.
De reden waarom de zuivere-Kerk bewegingen allemaal zijn mislukt in hun ijver, is dat ze onmenselijk waren. De eisen van volmaakte zuiverheid aan de Kerk stellen, betekent ook dat je ze aan jezelf moet stellen. Dat is geen mens gelukt. Wij zijn zelf maar klein en gebroken, wachtend op Jezus die ons verlost en vrijmaakt. Die Kerk van heiligen en zondaars heeft God gewild. Hoe moeilijk dat soms ook is. Hoe vervelend om te aanvaarden. Hoe ongeloofwaardig soms ook. Dat moeten we accepteren zoals we onszelf maar al te graag accepteren.
De zuivere Kerk bestaat niet. Wel de Kerk van mensen die zuiver willen worden. Wel een realistische gemeenschap van vallen en opstaan. Wel een gemeenschap van eerlijke en nederige mensen die weten wat ze zelf wel en niet waard zijn en die daarom het oordeel over anderen maar liever aan God overlaten. Hij zal bij de oogst wel zorgen dat alleen de rechtvaardigen aan zijn bruiloftsmaal zitten. En dat zijn niet de mensen die op eigen kracht de zuivere Kerk hebben gesticht, maar degenen die door Christus gezuiverd zijn en in zijn Kerk zijn samengebracht ondanks zichzelf...