# Overweging bij psalm 146 (2005)

- Auteur: Gerard Sw
- Datum: 18 juni 2005
- Liturgie: A-cyclus · Tijd door het jaar · 12e zondag · groen
- Bron: https://preken.be/a/door-het-jaar/12/overweging-bij-psalm-146-2005/


Hij is iets kleiner dan ik. Broeder David. Met hem sta
ik midden in de kerk van Abdij Koningshoeven bij Tilburg. Ik met de KRO-
microfoon voor het programma Het Klooster in de hand en een paar vragen in mijn
hoofd. Hij aan het woord. Vol vuur. Over deze abdijkerk, zijn kerk. Hij wijst op
de koor-banken, die rechts en links aanleunen tegen de kerkmuren; en op het
middenschip, de grote leegte in het midden; hij beschrijft wat hij elke zondag
beleeft, als de broeders van de abdij en mensen uit de omgeving hier samen zijn;
hoe ze dan psalmen zingen, vanuit de koorbanken naar elkaar toe, over en weer;
en hoe dat midden in de kerk, in die lege ruimte, samenkomt, als één klank
omhoog stijgt. Broeder David zegt: "Daar in die leegte ontstaat dan bijna
vanzelf zoiets als de aanwezigheid van God." Op de terugweg in de trein uit
Tilburg zie ik hem nog voor me. En ik denk aan al die kerken die me
voorbijflitsen. Gebeurt daar niet ook zoiets als wat Broeder David
beschrijft?

Intussen kreeg ik daar in die abdij precies te
horen wat liturgie is: je doet het samen, en het is gericht is op de Eeuwige. En
zo krijgt het iets goddelijks. Liturgie is al een beetje hemel. De kerkvaders
zeiden het al: ons spel met brood en wijn, de woorden gesproken en gezongen,
het is allemaal een voorafschaduwing op de eeuwigheid. Ofwel: wat wij hier doen
op zondag, zo is het straks in de hemel ook. Behalve dan natuurlijk de
collecte.

Samen. We bidden samen, luisteren samen en zijn samen
stil; maar vooral: we zingen samen. Op hoge tonen nemen we grote woorden in de
mond; soms misschien wel iets te groot; we zouden die woorden niet zomaar
zeggen; maar als we ze zingen, dan gaat het wel; en vooral als we samen zingen;
als ik hoor en voel: ik ben niet de enige; we hebben allemaal wat met die
woorden.

Toch zijn muziek en liturgie vanouds als water
en vuur. Om het maar grofweg samen te vatten: in de katholieke traditie moest de
muziek tot de jaren zestig in wervelende schoonheid aansluiten bij het gezang
van engelen en dat uitte zich soms in pompeuze vier- of zelfs achtstemmige
missen of in het ijle gekringel van het Gregoriaans; allemaal in onverstaanbaar
Latijn, zodat de gemeente er beter het zwijgen toe deed. Onze bijdrage bleef
vaak beperkt tot een marialiedje tijdens het lof.

Het is vooral te danken aan het talent van
Bernard Huijbers en Huub
Oosterhuis, dat het lied is teruggekeerd in het hart van de gemeente. Het motto
van Bernard Huijbers was:
muziek voor podium en zaal tegelijk: mooie, goede, meerstemmige muziek, mooi om
naar te luisteren, maar ook om mee te zingen; zodat er ook in de muziek die
rolverdeling is van voorganger, of koor, en gemeente. En Huub Oosterhuis, die
weer woorden gaf aan wat in mensen is; het lied niet alleen als
geloofsbelijdenis, of als preek tegen onszelf, maar woorden uit het hart; laat
de Eeuwige maar weten wat we voelen. Dus niet alleen "Overal zijt gij
onzichtbaar gegeven", maar ook "Die zegt god te zijn, laat hij tevoorschijn
komen". Bernard Huijbers en Huub
Oosterhuis hebben dat niet uitgevonden, maar opgediept uit het boek van de
Psalmen en een nieuwe impuls gegeven. En velen zijn hen gevolgd op dat spoor:
stem geven aan wat in je is en een evenwicht proberen te vinden met de grote
woorden die je uit de Schrift worden aangereikt.

Psalm 146 is in het boek van de Psalmen de
prelude voor het slotakkoord. Het is de eerste van de vijf psalmen, waarmee dit
boek op een daverende manier eindigt. Deze vijf psalmen zouden spiegelen met de
vijf van Mozes en wat psalm 146 betreft klopt dat in elk geval, want het gaat
over Genesis, over de schepping. En natuurlijk in een lofzang, maar toch met de
nuance die psalmen eigen is. Want tussen de regels door wordt de Eeuwige ook
herinnerd aan de hemel op aarde die er zou zijn, en het recht dat gedaan zou
worden. Komt daar nog wat van, klinkt er in een tweede stem mee.

Psalm 146 balanceert op het snijvlak van de prachtige
verhalen die we lezen en datgene wat we elke dag meemaken. Die grote woorden
nemen je als het ware mee. O, ja, dat is waar ook: die schepping en alles wat er
zo maar is; zo vanzelfsprekend dat je het zou vergeten. En toch zo mooi, zo
bijzonder. Maar ook de tegenstem: als god dat gemaakt heeft, en toen hij klaar
was, zag dat het goed was, waarom is het dan niet goed? Waarom zijn er altijd
mensen die de macht grijpen, die zich niets aantrekken van recht en
gerechtigheid en het verder uitstekend maken; waarom geldt altijd het recht van
de sterkste; en waarom zitten wij altijd maar te rommelen met wat oude verhalen,
die ons van alles voorspiegelen en beloven, zonder dat we het ook zien. Of zien
we toch iets?

Met name in de psalmen zing je zelf er weer een
beetje bovenop. Je staat als het ware te kijken voor de leegte, die je voelt in
jezelf. Die ruimte tussen hopen en niet-weten; tussen verdriet en dankbaarheid.
Die opvullen. Weten en bewust willen weten dat ik er ben, dat ik besta, dat ik
heel vaak doe wat ik kan, en dat ik soms niet weet hoe verder en waarom. Daarvan
zingen. De woorden naar binnen zingen, misschien langzaam voelen, dat het mijn
woorden worden, dat het kan. En dat wij het kunnen, want ik sta niet alleen te
zingen.

En altijd voor jou, zo zegt de psalm. Als eerbetoon, als
dankbetuiging, als klacht. Alles wat ik voel, daarmee kom ik uiteindelijk toch
altijd weer terug bij jou, Eeuwige. En soms kan dat het beste met een lied. En
voor jou, Eeuwige, zit er dan ook niets anders op, dan dat te horen en er te
zijn. Voor mij. Voor ons.

Wat wij doen, in dit uur op zondag, is deze plek hier
vullen, leegmaken en weer vullen. We drentelen rond om een plaatsje te zoeken,
we komen naar voren om brood en wijn tot ons te nemen, en straks lopen we er met
een kopje koffie en praten wat na. En verder zitten we op onze plaats en
luisteren naar oude verhalen, maken de gebaren mee en zingen. Dan lopen we als
het ware op de toppen van onze tenen en raken even, waar het ons om gaat. En in
alle toonaarden. In de psalm 146 sporen we elkaar aan om het lied te zingen met
hart en ziel. Voor de één zal dat zijn een loflied voor God, voor de ander
misschien een lied dat hij dan in gods naam maar zingt. En Thom Jansen heeft ervoor
gezorgd, dat al die tonen meeklinken. Onze uitbundigheid en onze aarzeleling. En
dat met elkaar, en nog in harmonie ook. Dat is het wonder van muziek.

